Çocuk ve Ergen Jinekolojisi: Genital Şikâyetler, Yumurtalık Kistleri, Vajinal Kanama ve Ergenlik Sorunları

Çocuk ve ergenlerde görülen jinekolojik sorunlar erişkin kadınlardan farklı özellikler taşır. Genital bölgenin anatomisi, hormonal yapı ve hastalıkların görülme sıklığı yaşla birlikte değiştiği için değerlendirme de çocuğun yaşına ve gelişim dönemine uygun şekilde yapılmalıdır.

Çocukluk döneminde vulvar kaşıntı, akıntı veya vajinal kanama ön planda olabilirken; ergenlik döneminde yumurtalık kistleri, adet düzensizlikleri ve puberteyle ilgili sorunlar daha sık değerlendirme gerektirebilir.

Özellikle çocuklarda jinekolojik muayenenin amacı yalnızca tanı koymak değil, bunu mümkün olduğunca travmatize etmeden ve gereksiz invaziv işlemlerden kaçınarak gerçekleştirmektir.

Çocuklarda Jinekolojik Muayene Nasıl Yapılır?

Çocuklarda jinekolojik muayene erişkin kadınlardaki rutin jinekolojik muayeneden farklıdır.

Muayene öncesinde çocuğun ve ailesinin rahatlatılması önemlidir. Muayene çocuğun yaşına göre farklı pozisyonlarda gerçekleştirilebilir ve çoğu durumda dış genital bölgenin dikkatli inspeksiyonu önemli bilgiler sağlar.

Gerekli olduğunda çocuk ebeveyninin kucağında da değerlendirilebilir.

Çocuklarda Vajinal Muayene Yapılır mı?

Rutin değerlendirmede erişkinlerde kullanılan spekulum muayenesi çoğunlukla gerekli değildir.

Dış genital yapıların değerlendirilmesi genellikle ilk basamaktır.

Ancak vajinal kanama veya yabancı cisim şüphesi gibi seçilmiş durumlarda vajinanın daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuklarda Vajinoskopi Nedir?

Vajinoskopi, özellikle vajina içerisinde yabancı cisim, kanama veya açıklanamayan akıntı düşünülen seçilmiş hastalarda vajinanın endoskopik olarak değerlendirilmesine olanak sağlar.

Bu yöntemle vajinal kanal doğrudan görülebilir ve gerektiğinde yabancı cisim çıkarılabilir.

Labial Adezyon Nedir?

Labial adezyon, küçük dudakların birbirine yapışmasıdır.

Genellikle küçük çocuklarda görülür ve başlangıçta küçük bir yapışıklık şeklinde ortaya çıkabilir. Bazı çocuklarda zaman içerisinde yapışıklık daha geniş bir alana ilerleyebilir.

Çocukların önemli bir bölümünde herhangi bir belirti oluşturmaz.

Labial Yapışıklık Hangi Şikâyetlere Neden Olabilir?

Çoğu çocuk asemptomatiktir.

Ancak daha geniş yapışıklıklarda;

• İdrar yapmada güçlük,
• İdrar sonrası damlama,
• İdrar yolu yakınmaları

görülebilir.

Belirti vermeyen olguların önemli bir bölümü yalnızca takip edilebilir.

Labial Adezyon Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi gereksinimi çocuğun şikâyetlerine ve yapışıklığın derecesine göre belirlenir.

Belirti vermeyen olgularda gözlem yeterli olabilir.

Semptomatik olgularda lokal tedaviler kullanılabilir. Tedaviye dirençli veya belirgin semptom oluşturan nadir vakalarda yapışıklığın ayrılması gerekebilir.

Çocuklarda Liken Sklerozus Görülür mü?

Evet.

Liken sklerozus çocuklarda da görülebilen kronik bir vulvar hastalıktır.

Vulvada hipopigmentasyon, incelme ve karakteristik cilt değişiklikleri görülebilir. Bazı hastalarda perianal bölge de etkilenebilir.

Kaşıntı ve vulvar rahatsızlık önemli yakınmalar arasında olabilir.

Çocuklarda Doğuştan Genital Anomaliler

Bazı genital anatomik anomaliler ilk kez çocukluk veya ergenlik döneminde fark edilebilir.

Özellikle adetlerin başlamasından sonra menstrual kanın dışarı çıkmasını engelleyen anomaliler belirgin hale gelebilir.

Bunlardan biri imperfore himendir.

İmperfore Himen Nedir?

İmperfore himen, himenin vajinal açıklığı tamamen kapattığı doğumsal bir anomalidir.

Çocukluk döneminde belirti vermeyebilir.

Ancak adetlerin başlamasıyla birlikte menstrual kan dışarı çıkamadığında vajina ve rahim içerisinde birikebilir.

Bu durum ergenlik döneminde adet görememe ve tekrarlayan karın veya pelvik ağrı ile ortaya çıkabilir.

Ergenlik Başladığı Halde Adet Görmeyen Kızlarda Ne Araştırılır?

Meme gelişimi ve diğer puberte bulguları başlamasına rağmen adet görülmemesi durumunda genital sistemin anatomik yapısı değerlendirilmelidir.

İmperfore himen veya menstrual akımı engelleyen diğer doğumsal anomaliler olası nedenler arasında yer alabilir.

Çocuklarda Vulvit Neden Olur?

Çocukluk döneminde vulvar inflamasyon sık görülebilir.

Vulva ve vajina erişkin kadınlardan farklı hormonal ve anatomik özelliklere sahip olduğundan irritan maddeler ve enfeksiyonlardan daha kolay etkilenebilir.

Sabunlar, parfümlü ürünler, deterjanlar ve diğer kimyasal irritanlar vulvar inflamasyona neden olabilir.

Çocuklarda Vulvovajinit Nedir?

Vulvovajinit çocuklarda sık karşılaşılan genital yakınmalardan biridir.

Belirtiler arasında;

• Vajinal veya vulvar akıntı,
• Kaşıntı,
• Kızarıklık,
• Tahriş,
• Vulvar rahatsızlık

bulunabilir.

Çocuklarda Vulvovajinit Neden Olur?

Kaynak bölümde olası nedenler arasında;

• Yetersiz vulvar hijyen,
• Anüsten vajinaya uzanan kısa mesafe,
• Hijyen sonrası el hareketlerinin yönü,
• Labial yağ dokusu ve pubik kılların henüz gelişmemiş olması,
• Östrojenize olmayan vulvovajinal epitel,
• Vajinada yabancı cisim,
• Sabun gibi kimyasal irritanlar,
• Kıl kurdu,
• Bazı enfeksiyonlar

sayılmaktadır.

Çocuklarda Vajinal Akıntı Her Zaman Enfeksiyon mudur?

Hayır.

Akıntının özellikleri ve eşlik eden belirtiler değerlendirilmelidir.

Özellikle kötü kokulu, kanlı veya uzun süre devam eden akıntıda yabancı cisim olasılığı da düşünülmelidir.

Bu nedenle yalnızca tekrarlayan ilaç tedavileri vermek yerine akıntının nedenini belirlemek önemlidir.

Çocuklarda Vajinal Yabancı Cisim Olabilir mi?

Evet.

Özellikle küçük çocuklarda vajinal yabancı cisim kronik veya kötü kokulu vajinal akıntıya ve bazen kanamaya neden olabilir.

Kaynakta tuvalet kâğıdı vajinal yabancı cisimlere örnek olarak gösterilmektedir.

Şüpheli durumlarda vajinoskopi tanı ve yabancı cismin çıkarılması için kullanılabilir.

Çocuklarda Genital Travma

Çocuklarda genital travma farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Düşme veya genital bölgenin bir cisme çarpması gibi kazalar vulvar yaralanmaya neden olabilir.

Değerlendirmede yaralanmanın yeri ve özellikleri dikkatle incelenir.

Çocuklarda Yumurtalık Kisti Görülür mü?

Evet.

Çocuklarda ve ergenlerde yumurtalık kistleri ve kitleleri görülebilir.

Kaynak bölümde çocukluk dönemindeki over kitlelerinin önemli bölümünün benign olduğu, ancak değerlendirmede hastanın yaşı ve kitlenin görüntüleme özelliklerinin önemli olduğu belirtilmektedir.

Çocuklarda Yumurtalık Kisti Nasıl Değerlendirilir?

Görüntülemede ilk seçeneklerden biri ultrasonografidir.

Prepubertal çocuklarda değerlendirme genellikle transabdominal ultrasonografi ile yapılır.

Ultrasonografide kitlenin;

• Boyutu,
• Kistik veya solid yapısı,
• Tek veya çok bölmeli olması,
• İç yapısı

değerlendirilebilir.

Her Yumurtalık Kisti Ameliyat Edilir mi?

Hayır.

Basit ve küçük over kistlerinin bir bölümü takip sırasında kendiliğinden kaybolabilir.

Bu nedenle görüntüleme özellikleri benign olan küçük kistler seri ultrasonografiyle izlenebilir.

Persistan veya büyüyen kistlerde ise cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir.

Çocuk ve Ergenlerde Yumurtalık Ameliyatında Over Korunabilir mi?

Cerrahi gereken olgularda mümkün olduğunda yumurtalığı koruyan yaklaşım önemlidir.

Özellikle benign görünümlü kistlerde yalnızca kistin çıkarılması ve sağlıklı over dokusunun korunması amaçlanabilir.

Kaynak bölümde de çocuklarda kistektominin, uygun durumlarda over fonksiyonunun ve gelecekteki fertilite potansiyelinin korunması açısından önemli olduğu vurgulanmaktadır.

Çocuklarda Over Torsiyonu Olabilir mi?

Evet.

Yumurtalık torsiyonu çocuk ve ergenlerde de görülebilir.

Ani başlayan şiddetli karın veya kasık ağrısı, özellikle bir over kitlesiyle birlikteyse torsiyon açısından değerlendirme gerektirebilir.

Cerrahi gereken durumlarda mümkün olduğunca over koruyucu yaklaşım önemlidir.

Ergenlerde Meme Gelişimi Nasıl Değerlendirilir?

Puberte sırasında meme gelişimi belirli aşamalardan geçer.

Meme ve pubik kılların gelişimi Tanner evreleri kullanılarak değerlendirilebilir.

Puberte başlangıcı, gelişimin ilerleme hızı ve menstruasyonun başlaması bu gelişim sürecinin parçalarıdır.

Ergenlerde Meme Asimetrisi Normal Olabilir mi?

Meme gelişimi sırasında iki meme aynı hızda büyümeyebilir.

Bu nedenle ergenlik döneminde bir miktar meme asimetrisi görülebilir.

Ancak belirgin kitle veya diğer şüpheli bulgular varsa ayrıca değerlendirilmelidir.

Ergenlerde Meme Kitlesi

Ergenlerde meme kitlelerinin önemli bölümü benign nedenlere bağlıdır.

Kaynakta fibroadenom, ergenlerde sık görülen benign meme kitlelerinden biri olarak belirtilmektedir.

Gerekli hastalarda ultrasonografi kullanılabilir.

Çocuklarda Vajinal Kanama Normal midir?

Yenidoğan döneminde maternal hormonların çekilmesine bağlı olarak yaşamın ilk günlerinde kısa süreli vajinal kanama görülebilir.

Ancak bu dönem dışında çocukluk çağında ortaya çıkan vajinal kanamanın nedeni araştırılmalıdır.

Çocuklarda Vajinal Kanamanın Nedenleri

Kaynak bölümde çocukluk çağındaki vajinal kanama nedenleri arasında;

• Genital tümörler,
• Üretral prolapsus,
• Liken sklerozus,
• Vulvovajinit,
• Kondiloma aküminata,
• Travma,
• Erken puberte,
• Dışarıdan hormon maruziyeti

yer almaktadır.

Vajinal yabancı cisim de kanama ve akıntıyla başvurunun önemli nedenlerinden biri olabilir.

Erken Ergenlik Nedir?

Puberte bulgularının beklenenden erken başlaması prekoks puberte olarak değerlendirilir.

Kaynak bölümde kız çocuklarında 8 yaşından önce meme gelişimi veya pubik kıllanma gibi sekonder seks karakterlerinin başlaması erken puberte değerlendirmesini gerektiren bulgular olarak ele alınmaktadır.

Santral Erken Puberte Nedir?

Santral erken pubertede hipotalamus-hipofiz-over aksı normal puberteye benzer şekilde ancak beklenenden erken aktive olur.

Bu durumda pubertal gelişim ilerleyici olabilir.

Değerlendirmede çocuğun gelişim paterni ve hormonal bulgular birlikte incelenir.

Periferik Erken Puberte Nedir?

Periferik erken pubertede seks hormonlarının artışı merkezi puberte mekanizmasından bağımsızdır.

Over veya adrenal kaynaklı hormonal üretim, dışarıdan hormon maruziyeti ve bazı endokrin hastalıklar olası nedenler arasında olabilir.

Erken Ergenlikte Hangi Testler Yapılabilir?

Değerlendirme klinik bulgulara göre planlanır.

Kaynakta kullanılan incelemeler arasında;

• Kemik yaşı,
• FSH ve LH,
• Estradiol,
• Tiroid fonksiyon testleri,
• Santral sinir sistemi görüntülemesi

yer almaktadır.

Virilizasyon bulguları bulunan çocuklarda testosteron, DHEAS ve 17-hidroksiprogesteron gibi ek hormonal testler değerlendirilebilir.

Gecikmiş Ergenlik Nedir?

Pubertal gelişimin beklenen zamanda başlamaması veya ilerlememesi gecikmiş puberte olarak değerlendirilir.

Nedenleri fizyolojik gelişim farklılıklarından hormonal ve genetik hastalıklara kadar değişebilir.

Gecikmiş Pubertenin Nedenleri Nelerdir?

Kaynak bölümde gecikmiş pubertenin nedenleri arasında;

• Konstitüsyonel gecikme,
• Kronik anovulasyon,
• Over gelişim bozuklukları,
• Androjen duyarsızlığı,
• Hipogonadotropik hipogonadizm,
• Kronik hastalıklar,
• Hipotiroidi,
• Aşırı egzersiz,
• Stres ve depresyon

gibi farklı durumlar yer almaktadır.

Bu nedenle değerlendirme yalnızca adet yaşına bakılarak yapılmamalıdır.

Çocuk ve Ergen Jinekolojisinde Neden Özel Yaklaşım Gerekir?

Çocukluk ve ergenlik döneminde genital sistem sürekli gelişim halindedir.

Normal anatomik görünüm ve hormon düzeyleri yaşa göre değişebilir. Erişkin bir kadında anormal kabul edilebilecek bazı özellikler çocukta fizyolojik olabilir veya tam tersi geçerli olabilir.

Ayrıca gereksiz invaziv muayenelerden kaçınmak özellikle önemlidir.

Bu nedenle muayene ve görüntüleme yöntemleri yaşa, şikâyete ve olası tanıya göre seçilmelidir.

İzmir'de Çocuk ve Ergen Jinekolojisi Değerlendirmesi

Çocuk veya ergen bir hastada genital akıntı, vulvar kaşıntı, vajinal kanama, yumurtalık kisti, tekrarlayan karın ağrısı veya ergenlik gelişimiyle ilgili bir problem bulunduğunda değerlendirme erişkin hastadan farklı planlanmalıdır.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın İzmir Karşıyaka–Mavişehir'deki kliniğinde uygun hastalarda yaşa uygun genital değerlendirme ve transabdominal ultrasonografi ile jinekolojik nedenler araştırılabilir.

Özellikle yumurtalık kisti veya adneksiyal kitle saptanan çocuk ve ergenlerde gereksiz cerrahiden kaçınmak; cerrahi gerçekten gerektiğinde ise mümkün olduğunca yumurtalığı ve sağlıklı over dokusunu koruyan yaklaşımı planlamak gelecekteki over fonksiyonu açısından önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda jinekolojik muayene yapılabilir mi?

Evet. Muayene çocuğun yaşına ve şikâyetine uygun şekilde yapılır ve erişkinlerdeki rutin jinekolojik muayeneden farklıdır.

Çocuklarda vajinal akıntı neden olur?

Vulvovajinit, irritan maddeler, hijyen faktörleri, bazı enfeksiyonlar ve vajinal yabancı cisim akıntıya neden olabilir.

Çocuklarda yumurtalık kisti tehlikeli midir?

Her yumurtalık kisti tehlikeli değildir. Birçok kist benign olabilir ve bazıları takip sırasında kaybolabilir. Değerlendirme ultrasonografik özelliklere göre yapılır.

Çocuklarda yumurtalık kisti ameliyatında yumurtalık alınır mı?

Her zaman değil. Uygun benign olgularda amaç kisti çıkarırken mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunu korumaktır.

8 yaşından önce meme gelişimi normal midir?

Kaynak bölümde 8 yaşından önce başlayan sekonder seks karakterleri erken puberte açısından değerlendirilmesi gereken bulgular arasında yer almaktadır.

Ergenlik başladığı halde adet görülmemesi neden olabilir?

Hormonal nedenlerin yanı sıra imperfore himen gibi menstrual kanın çıkışını engelleyen doğumsal genital anomaliler de neden olabilir.