Ektopik Gebelik (Dış Gebelik): Belirtileri, Tanısı

Ektopik Gebelik (Dış Gebelik): Belirtileri, Tanısı

Ektopik gebelik, döllenmiş yumurtanın normal yerleşim yeri olan rahim içi boşluk yerine rahim dışında bir bölgeye yerleşmesi ve burada gelişmeye başlamasıdır. Dış gebeliklerin büyük çoğunluğu fallop tüplerinde görülür.

Gebeliğin erken dönemlerinde hiçbir belirti vermeyebilir veya normal gebelik, düşük tehdidi ve erken gebelik kaybıyla benzer yakınmalara neden olabilir. Bu nedenle tanıda yalnızca şikâyetlere değil; transvajinal ultrasonografi, serum beta-hCG değerleri ve hastanın klinik durumuna birlikte bakılır.

Dış gebeliğin erken tanınması önemlidir. Tedavi edilmeden ilerleyen tubal gebelik tüpün yırtılmasına, karın içine kanamaya ve acil cerrahi gerektiren ciddi bir tabloya yol açabilir.

Ektopik Gebelik En Sık Nerede Görülür?

Dış gebeliklerin yaklaşık %95-96'sı fallop tüplerinde yerleşir.

Tubal gebeliklerin yaklaşık:

%70'i ampuller bölgede,

%12'si isthmik bölgede,

%11'i fimbrial bölgede,

%2-3'ü interstisyel veya kornual bölgede görülür.

Daha nadir olarak yumurtalıkta, rahim ağzında, sezaryen skarında veya karın içerisinde de ektopik gebelik gelişebilir.

Gebeliğin yerleşim bölgesi önemlidir. Çünkü dış gebeliğin oluşturduğu riskler ve uygulanacak tedavi gebeliğin yerine göre değişebilir.

Dış Gebelik Neden Olur?

Normal bir gebelikte döllenme genellikle fallop tüpünde gerçekleşir. Döllenmiş yumurta daha sonra tüp boyunca ilerleyerek rahim içine ulaşır ve endometriuma yerleşir.

Fallop tüpünün anatomisinin veya embriyoyu rahme taşıyan mekanizmaların bozulması, gebeliğin tüp içerisinde yerleşmesine neden olabilir.

Özellikle geçirilmiş tubal enfeksiyonlar, pelvik inflamatuar hastalık ve tüplere yönelik cerrahiler sonrasında oluşabilecek hasar ve yapışıklıklar bu mekanizmayı bozabilir.

Ancak dış gebelik gelişen her kadında belirgin bir neden veya risk faktörü bulunmaz.

Dış Gebelik Risk Faktörleri Nelerdir?

Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak en önemli risk faktörlerinden biridir.

Bunun dışında:

Daha önce fallop tüplerine yönelik ameliyat geçirilmesi

Tüp bağlama ameliyatı öyküsü

Pelvik inflamatuar hastalık

Tüplerde geçirilmiş enfeksiyon veya hasar

İnfertilite

Yardımcı üreme tekniklerinin kullanılması

Sigara kullanımı

İleri anne yaşı

gibi faktörler dış gebelik olasılığını artırabilir.

Risk faktörü bulunmaması ise dış gebeliği dışlamaz. Bu nedenle gebelik testi pozitif olan bir kadında ortaya çıkan ağrı veya kanama her zaman dikkatle değerlendirilmelidir.

Daha Önce Dış Gebelik Geçirdim, Tekrarlar mı?

Daha önce ektopik gebelik geçiren kadınlarda sonraki gebelikte tekrar dış gebelik gelişme olasılığı artar.

Bir ektopik gebelik sonrasında tekrarlama riski yaklaşık %10 civarındadır.

Bu nedenle daha önce dış gebelik öyküsü bulunan bir kadında yeni gebelik oluştuğunda uzun süre beklemek yerine erken dönemde gebeliğin yerleşiminin belirlenmesi önemlidir.

Transvajinal ultrasonografi ve gerektiğinde seri beta-hCG ölçümleriyle gebeliğin rahim içinde geliştiği doğrulanabilir.

Enfeksiyonlar Dış Gebelik Riskini Artırır mı?

Pelvik inflamatuar hastalık fallop tüplerinde inflamasyon ve kalıcı hasar oluşturabilir.

Özellikle Chlamydia trachomatis ve Neisseria gonorrhoeae gibi enfeksiyonlar tüplerde hasar, yapışıklık ve skar dokusuna neden olabilir.

Tüpün dış görünümü normal olsa bile içerisindeki hassas yapıların ve embriyoyu rahme taşıyan mekanizmaların zarar görmesi mümkündür.

Bu nedenle geçirilmiş pelvik enfeksiyonlar dış gebelik açısından önemlidir.

Tüp Ameliyatları Dış Gebelik Riskini Artırır mı?

Fallop tüplerine yönelik geçirilmiş cerrahiler dış gebelik riskini artırabilir.

Tüpün anatomisinin bozulması, yapışıklık gelişmesi veya tüp içerisindeki taşıma mekanizmasının etkilenmesi döllenmiş yumurtanın rahim içine ulaşmasını zorlaştırabilir.

Daha önce tüp cerrahisi geçirmiş ve yeniden gebe kalmış bir kadında gebeliğin yerleşiminin erken dönemde değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Tüp Bağlandıktan Sonra Dış Gebelik Olabilir mi?

Tüp bağlama gebeliği önlemede son derece etkili bir yöntemdir. Bununla birlikte sterilizasyon sonrasında nadiren gebelik meydana gelebilir.

Böyle bir durumda dış gebelik olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir.

Tüpleri bağlı olduğu halde gebelik testi pozitif çıkan bir kadının gebeliğin yerleşimi belirlenene kadar değerlendirilmesi gerekir.

Spiral Varken Dış Gebelik Olur mu?

Rahim içi araçlar gebeliği çok etkili şekilde önlediği için spiral kullanan kadınlarda toplam dış gebelik sayısı da azalır.

Ancak spiral kullanımı sırasında nadiren gebelik meydana gelirse gebeliğin rahim içinde olup olmadığının belirlenmesi önemlidir.

Spiral varken gebelik testi pozitif çıkan bir kadında transvajinal ultrasonografi ile gebeliğin yerleşimi değerlendirilmelidir.

Tüp Bebek Sonrasında Dış Gebelik Olabilir mi?

Evet. Yardımcı üreme teknikleri sonrasında da dış gebelik görülebilir.

Daha da önemlisi, nadiren aynı anda hem rahim içerisinde hem de rahim dışında gebelik gelişebilir. Buna heterotopik gebelik adı verilir.

Dolayısıyla özellikle yardımcı üreme teknikleriyle oluşan gebeliklerde rahim içerisinde gebelik görülmesi, klinik olarak şüpheli bir durumda eş zamanlı dış gebelik olasılığını tamamen ortadan kaldırmaz.

Dış Gebelik Belirtileri Nelerdir?

Klasik olarak dış gebelikte üç bulgu öne çıkar:

Adet gecikmesi

Vajinal kanama

Karın veya kasık ağrısı

Ancak her hastada bu üç belirti birlikte bulunmaz.

Bazı kadınlarda yalnızca hafif lekelenme olabilir. Bazılarında tek taraflı kasık ağrısı ön plandadır. Erken dönemde ise hiçbir şikâyet bulunmayabilir.

Bu nedenle dış gebelik tanısını yalnızca belirtilere dayanarak koymak veya dışlamak mümkün değildir.

Dış Gebelikte Kanama Nasıl Olur?

Vajinal kanama veya lekelenme dış gebeliğin sık görülen belirtilerindendir.

Kanamanın miktarı hastadan hastaya değişebilir ve tek başına kanamanın özelliklerine bakılarak düşük ile dış gebelik birbirinden ayrılamaz.

Gebeliğin erken döneminde vajinal kanama varsa gebeliğin rahim içinde olup olmadığı ultrasonografiyle değerlendirilmelidir.

Dış Gebelikte Ağrı Nerede Olur?

Ağrı genellikle alt karın veya kasık bölgesindedir.

Özellikle tek taraflı ağrı dış gebelik açısından dikkat çekicidir. Ancak ağrının mutlaka tek taraflı olması gerekmez.

Gebelik tüp içerisinde büyüdükçe tüpün gerilmesine bağlı ağrı gelişebilir. Tüp yırtıldığında ise karın içine kanama başlayabilir ve klinik tablo hızla ağırlaşabilir.

Dış Gebelikte Omuz Ağrısı Neden Olur?

Karın içine kanama gelişmesi diyaframı irrite edebilir ve ağrı omuz bölgesinde hissedilebilir.

Özellikle gebelik testi pozitif bir kadında karın ağrısına omuz ağrısı, baş dönmesi veya bayılma eşlik ediyorsa karın içi kanama açısından acil değerlendirme gerekir.

Dış Gebelik Patlarsa Ne Olur?

Tubal gebelik büyüdükçe fallop tüpünün duvarını gerebilir ve sonunda tüp yırtılabilir. Buna rüptüre ektopik gebelik denir.

Rüptür sonrasında karın içine kanama gelişebilir.

Hastada:

Şiddetli karın veya kasık ağrısı

Baş dönmesi

Bayılma

Belirgin halsizlik

Omuz ağrısı

Tansiyon düşüklüğü

Genel durum bozukluğu

görülebilir.

Bu tablo acildir ve cerrahi tedavi gerekebilir.

Dış Gebelik Nasıl Teşhis Edilir?

Dış gebelik tanısı çoğu zaman tek bir test sonucuyla konulmaz.

Değerlendirmenin temelini:

Klinik muayene

Transvajinal ultrasonografi

Serum beta-hCG ölçümü

oluşturur.

Gerekli hastalarda beta-hCG belirli aralıklarla tekrar edilir ve ultrasonografi bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Amaç yalnızca gebeliğin canlı olup olmadığını değil, nerede bulunduğunu da belirlemektir.

Transvajinal Ultrason Dış Gebelik Tanısında Neden Önemlidir?

Erken gebelik değerlendirmesinde transvajinal ultrasonografi temel görüntüleme yöntemidir.

Öncelikle rahim içi boşluk değerlendirilir ve gebelik kesesinin rahim içerisinde bulunup bulunmadığı araştırılır.

Daha sonra her iki over ve adneksiyel alanlar incelenir.

Dış gebelikte ultrasonografide:

Rahim dışında gebelik kesesi

Yolk sac

Embriyo

Adneksiyel kitle

Tüp çevresinde şüpheli kitle

Pelviste serbest sıvı veya kan

görülebilir.

Ancak her dış gebelikte rahim dışında net bir gebelik kesesi görülmez.

Gebelik Testi Pozitif Ama Ultrasonda Kese Görünmüyor: Dış Gebelik mi?

Hayır, bu durum tek başına dış gebelik anlamına gelmez.

Gebelik çok erken olabilir ve henüz ultrasonografide görülemiyor olabilir.

Erken gebelik kaybı söz konusu olabilir.

Ektopik gebelik olabilir.

Gebelik testi pozitif olmasına rağmen transvajinal ultrasonografide gebeliğin yerinin henüz belirlenemediği bu durumlarda hastanın klinik durumuna göre seri beta-hCG ölçümü ve tekrar ultrasonografi gerekebilir.

Özellikle istenmeyen normal bir rahim içi gebeliğin yanlışlıkla dış gebelik olarak değerlendirilmemesi için tanıda dikkatli olunmalıdır.

Dış Gebelikte Beta-hCG Kaç Olur?

Dış gebelik için tek bir beta-hCG değeri yoktur.

Beta-hCG düşük, yüksek, artıyor, yavaş artıyor veya azalıyor olabilir.

Bu nedenle yalnızca tek bir beta-hCG sonucuna bakarak dış gebelik tanısı koymak mümkün değildir.

Seri beta-hCG ölçümlerinde hormonun zaman içerisindeki değişimi değerlendirilir.

Normal gelişen rahim içi gebeliklerde beta-hCG genellikle yükselir. Ancak her sağlıklı gebelikte 48 saatte mutlaka iki katına çıkması gerektiği şeklindeki yaklaşım doğru değildir.

Canlı rahim içi gebeliklerde daha düşük artış oranları da görülebilir.

Bu nedenle beta-hCG sonucu mutlaka transvajinal ultrasonografi ve klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Beta-hCG Düşüyorsa Dış Gebelik Biter mi?

Hayır.

Beta-hCG değerinin azalması gebeliğin normal gelişmediğini düşündürebilir ancak gebeliğin nerede olduğunu göstermez.

Ektopik gebeliklerde de beta-hCG düşebilir.

Bu nedenle gebeliğin yerleşimi kesin olarak belirlenmemiş bir hastada yalnızca beta-hCG'nin azalmasına güvenerek takip sonlandırılmamalıdır.

Dış Gebelikte Yalancı Gebelik Kesesi Nedir?

Dış gebelik bulunan bazı hastalarda rahim içerisinde sıvı birikimi gebelik kesesini taklit edebilir. Buna pseudosak veya yalancı gebelik kesesi adı verilir.

Gerçek erken gebelik kesesi ile yalancı kesenin birbirinden ayrılması önemlidir.

Gerçek gebelik kesesi endometrium içerisinde tipik bir yerleşim ve görünüme sahipken, yalancı kese rahim boşluğunda daha merkezi yerleşebilir.

Bu nedenle erken gebelik ultrasonografisinin deneyimli şekilde değerlendirilmesi önemlidir.

“Ring of Fire” Bulgusu Dış Gebelik Demek midir?

Renkli Doppler ultrasonografide ektopik gebelik çevresinde belirgin kanlanma görülebilir. Bu görünüm “ring of fire” olarak adlandırılabilir.

Ancak bu bulgu dış gebeliğe özgü değildir.

Yumurtalık içerisindeki korpus luteum da benzer şekilde yoğun kanlanma gösterebilir.

Bu nedenle renkli Doppler bulgusu tek başına dış gebelik tanısı koydurmaz.

Karında Serbest Sıvı Görülmesi Ne Anlama Gelir?

Transvajinal ultrasonografide özellikle rahmin arkasındaki Douglas boşluğunda serbest sıvı görülebilir.

Sıvının miktarı ve görünümü önemlidir.

Dış gebelik şüphesi bulunan bir hastada pelviste veya üst karında kanla uyumlu sıvı görülmesi intraabdominal kanama olasılığını artırabilir.

Bu bulgu hastanın ağrısı, vital bulguları, hemoglobin değeri ve diğer ultrasonografik bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Dış Gebelikte Progesteron Testi Yapılır mı?

Serum progesteron düzeyi gebeliğin canlılığı konusunda yardımcı bilgiler sağlayabilir.

Düşük progesteron düzeyleri sağlıksız gebeliklerle ilişkili olabilir.

Ancak progesteron gebeliğin yerleşimini göstermez.

Dolayısıyla progesteron sonucuna bakılarak bir gebeliğin rahim içinde veya dışında olduğu söylenemez.

Dış Gebelikte Laparoskopi Ne Zaman Yapılır?

Günümüzde transvajinal ultrasonografi ve beta-hCG takibi sayesinde birçok dış gebelik cerrahi yapılmadan önce tanınabilir.

Ancak karın içine kanama şüphesi bulunan, rüptür düşünülen veya cerrahi tedavi gerektiren hastalarda laparoskopi kullanılabilir.

Laparoskopinin önemli avantajı karın içerisinin doğrudan değerlendirilmesine ve aynı seansta dış gebeliğin cerrahi olarak tedavi edilmesine olanak sağlamasıdır.

Dış Gebelik Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dış gebelik tanısı konulduğunda her hastaya aynı tedavi uygulanmaz.

Tedavi seçimini belirleyen başlıca faktörler:

Hastanın genel durumu

Kanama veya rüptür bulunup bulunmaması

Ektopik gebeliğin yerleşimi

Ultrasonografi bulguları

Beta-hCG düzeyi ve seyri

Gebeliğin büyüklüğü

Embriyonik kardiyak aktivite bulunup bulunmaması

ve hastanın takip edilebilirliğidir.

Uygun hastalarda yakın izlem veya ilaç tedavisi düşünülebilirken, bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekir.

Özellikle aktif iç kanama veya rüptür şüphesinde tedavinin geciktirilmemesi önemlidir.

Dış Gebelik Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Cerrahi gereken ve genel durumu uygun hastalarda dış gebelik ameliyatı çoğunlukla laparoskopik yöntemle gerçekleştirilebilir.

Laparoskopide kamera yardımıyla pelvis ve karın içi değerlendirilir. Ektopik gebeliğin bulunduğu tüp, diğer fallop tüpü, overler ve karın içerisindeki kanama doğrudan görülebilir.

Uygulanacak cerrahinin şekli hastanın durumuna göre belirlenir.

Bazı hastalarda ektopik gebeliğin bulunduğu tüpün çıkarılması gerekebilir. Bazı seçilmiş hastalarda ise tüpü korumaya yönelik cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Karar verilirken karşı tüpün durumu, gebeliğin yerleşimi, tüpteki hasar, kanama ve hastanın gelecekteki gebelik isteği birlikte değerlendirilir.

Dış Gebelik Sonrası Tekrar Hamile Kalınabilir mi?

Evet.

Dış gebelik geçirilmiş olması daha sonra normal bir rahim içi gebelik oluşamayacağı anlamına gelmez.

Gelecekteki gebelik şansı özellikle diğer fallop tüpünün durumu, hastanın yaşı, infertilite öyküsü ve ektopik gebeliğe neden olan tubal hasarın derecesiyle ilişkilidir.

Ancak daha önce dış gebelik geçiren kadınlarda tekrarlama riski arttığı için sonraki gebelikte erken değerlendirme önemlidir.

Gebelik testi pozitifleştiğinde gebeliğin yerleşiminin erken dönemde doğrulanması uygun olur.

İzmir'de Dış Gebelik Tanı ve Tedavisi

Gebeliğin erken döneminde kanama veya kasık ağrısı yaşayan bir hastada en önemli konulardan biri gebeliğin yerleşiminin doğru belirlenmesidir.

Özellikle gebelik testi pozitif olduğu halde rahim içerisinde gebelik kesesi görülmeyen hastalarda tek bir beta-hCG sonucu veya tek bir ultrasonografi görüntüsü üzerinden acele karar verilmemelidir.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın İzmir Karşıyaka–Mavişehir'deki kliniğinde erken gebelik değerlendirmesi; ayrıntılı jinekolojik değerlendirme, transvajinal ultrasonografi ve gerektiğinde seri beta-hCG takibi ile yapılmaktadır.

Dış gebelik düşünülen hastalarda gebeliğin yerleşimi, tüpler ve overler, pelviste kanama bulgusu olup olmadığı ve hastanın klinik durumu birlikte değerlendirilerek takip veya tedavi planlanır.

Cerrahi gereken hastalarda ise jinekolojik onkoloji cerrahisindeki ileri laparoskopik cerrahi deneyimim sayesinde pelvik anatominin ayrıntılı değerlendirilmesi, kanamanın kontrolü ve mümkün olduğunda minimal invaziv cerrahi yaklaşım ön planda tutulmaktadır.

Ne Zaman Acil Hastaneye Başvurmalısınız?

Gebelik testi pozitif veya gebelik şüphesi bulunan bir kadında şiddetli ya da giderek artan karın-kasık ağrısı, ani tek taraflı ağrı, omuz ağrısı, baş dönmesi, bayılma, belirgin halsizlik veya genel durum bozukluğu varsa beklenmemelidir.

Bu bulgular rüptüre dış gebelik ve karın içi kanamayla ilişkili olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Dış gebelik ultrasonda kesin görülür mü?

Her zaman değil. Bazı dış gebeliklerde rahim dışında gebelik kesesi veya embriyo doğrudan görülebilirken, erken dönemde yalnızca şüpheli bir adneksiyel kitle görülebilir veya gebeliğin yeri henüz belirlenemeyebilir.

Beta-hCG kaç olursa dış gebelik anlaşılır?

Dış gebeliği gösteren tek bir beta-hCG değeri yoktur. Beta-hCG'nin seyri transvajinal ultrasonografi ve klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Beta-hCG iki katına çıkmıyorsa kesin dış gebelik midir?

Hayır. Normal rahim içi gebeliklerde beta-hCG artış hızı değişken olabilir. Yetersiz artış sağlıksız gebelik şüphesini artırabilir ancak gebeliğin yerini tek başına göstermez.

Dış gebelikte adet olunur mu?

Dış gebelikte görülen kanama adet kanamasıyla karıştırılabilir. Özellikle gecikme sonrasında olağandışı kanama ve kasık ağrısı varsa gebelik testi yapılması önemlidir.

Dış gebelik kendiliğinden düşer mi?

Bazı küçük ektopik gebeliklerde beta-hCG kendiliğinden gerileyebilir. Ancak dış gebelik ciddi iç kanamaya yol açabileceği için bu süreç doktor takibi olmadan beklenmemelidir.

Dış gebelik ameliyatı kapalı yapılabilir mi?

Uygun ve hemodinamik olarak stabil hastalarda cerrahi tedavi çoğunlukla laparoskopik olarak gerçekleştirilebilir. Cerrahi yöntem hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

Bir tüp alınırsa hamile kalınabilir mi?

Diğer fallop tüpü sağlıklıysa doğal gebelik mümkün olabilir. Gebelik şansı yaş, diğer tüpün durumu ve eşlik eden infertilite faktörlerine göre değişir.

Dış gebelik tekrarlar mı?

Daha önce dış gebelik geçiren kadınlarda tekrar dış gebelik riski artar. Bu nedenle sonraki gebelikte gebeliğin rahim içinde olduğunun erken dönemde doğrulanması önemlidir.