Endometriozis Tedavisi: İlaç Tedavisi, Çikolata Kisti Ameliyatı ve Laparoskopik Cerrahi

Endometriozis tedavisi her hastada aynı değildir. Tedavi planlanırken hastanın şikâyetleri, ağrının şiddeti, endometriozis odaklarının yerleşimi, çocuk isteği ve fertilite beklentisi birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle ultrasonografide endometrioma görülmesi veya endometriozis tanısı konulması tek başına ameliyat anlamına gelmez. Bazı hastalar yalnızca takip edilebilir, bazı hastalarda ilaç tedavisi yeterli olabilirken, seçilmiş hastalarda cerrahi gerekir.

Özellikle cerrahi düşünülen hastalarda önemli olan yalnızca görünen çikolata kistini çıkarmak değil, hastalığın pelvisteki gerçek yaygınlığını belirlemek ve gerekiyorsa tüm endometriozis odaklarını uygun şekilde tedavi etmektir.

Endometriozis Tedavisine Nasıl Karar Verilir?

Tedavi seçiminde öncelikle hastanın temel problemi belirlenmelidir.

Bazı kadınlarda en önemli sorun şiddetli ağrıdır. Bazılarında infertilite ön plandadır. Bazı hastalarda ise büyük bir endometrioma veya derin endometriozis saptanabilir.

Bu nedenle tedavi kararı verirken;

• Ağrının şiddeti
• Hastanın yaşı
• Çocuk isteği
• Endometriomanın varlığı ve özellikleri
• Hastalığın yerleşimi
• Daha önce kullanılan tedaviler
• Daha önce geçirilmiş endometriozis ameliyatları

birlikte değerlendirilir.

Şikâyeti Olmayan Endometriozis Hastası Tedavi Edilmeli midir?

Her endometriozis hastasının mutlaka ilaç kullanması veya ameliyat olması gerekmez.

Şikâyeti olmayan veya çok hafif şikâyeti bulunan seçilmiş hastalarda izlem uygun olabilir.

Özellikle ağrısı bulunmayan ve acil cerrahi gerektirecek bir bulgusu olmayan hastalarda gereksiz tedaviden kaçınmak önemlidir.

Endometriozis Ağrısının Tedavisi

Endometriozis tedavisinin en önemli amaçlarından biri ağrının kontrol edilmesidir.

Ağrı tedavisinde medikal yöntemlerden yararlanılabilir. İlaç tedavisine rağmen ağrının devam ettiği veya anatomik olarak cerrahi gerektiren hastalık bulunduğu durumlarda laparoskopik cerrahi gündeme gelebilir.

Endometriozis Ağrısında Ağrı Kesiciler Kullanılır mı?

Evet.

Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), özellikle endometriozise bağlı adet ağrısının kontrolünde sık kullanılan ilaçlardır.

Bu ilaçlar prostaglandin sentezini azaltarak ağrının hafiflemesine yardımcı olabilir.

Ancak NSAİİ'ler endometriozis odaklarını ortadan kaldırmaz. Temel amaçları ağrı kontrolüdür.

Doğum Kontrol Hapları Endometriozis Tedavisinde Kullanılır mı?

Kombine hormonal kontraseptifler endometriozis ağrısının medikal tedavisinde kullanılabilir.

Östrojen ve progesteron içeren bu tedaviler yumurtlamayı ve endometrial aktiviteyi baskılayarak ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Tedavi siklik veya bazı hastalarda sürekli şekilde uygulanabilir.

Özellikle yakın dönemde gebelik düşünmeyen ve ağrı kontrolü gereken kadınlarda seçeneklerden biridir.

Progesteron Endometriozis Tedavisinde Kullanılır mı?

Evet.

Progestinler endometriozis tedavisinde sık kullanılan hormonal seçenekler arasındadır.

Endometrial dokuda atrofi oluşturarak ve hormonal uyarıyı baskılayarak endometriozise bağlı ağrının azaltılmasına yardımcı olabilirler.

Farklı progesteron ve progestin preparatları kullanılabilir.

Tedavi seçimi hastanın klinik özelliklerine ve yan etki profiline göre yapılmalıdır.

Hormonlu Spiral Endometrioziste Kullanılabilir mi?

Levonorgestrel salgılayan rahim içi sistem bazı endometriozis hastalarında ağrı kontrolü amacıyla kullanılabilir.

Özellikle dismenore ve pelvik ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Cerrahi sonrasında ağrının tekrarını azaltmak amacıyla da seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

Ancak hormonlu spiral yumurtalıktaki endometriomayı cerrahi olarak ortadan kaldıran bir tedavi değildir.

GnRH Agonistleri Endometriozis Tedavisinde Kullanılır mı?

GnRH agonistleri östrojen üretimini baskılayarak endometriozis odaklarının hormonal uyarısını azaltır.

Bu tedavi sonucunda bazı hastalarda ağrı belirgin şekilde azalabilir.

Ancak östrojen düzeyinin düşmesine bağlı olarak;

• Sıcak basması
• Vajinal kuruluk
• Kemik mineral yoğunluğunda azalma

gibi yan etkiler görülebilir.

Bu nedenle tedavi süresi ve hasta seçimi önemlidir.

Add-Back Tedavisi Nedir?

GnRH agonistleri uzun süre kullanıldığında düşük östrojen düzeyine bağlı yan etkiler gelişebilir.

Bu yan etkileri azaltmak amacıyla düşük doz hormonal destek verilmesi add-back tedavisi olarak adlandırılır.

Amaç, endometriozis üzerindeki baskılayıcı etkiyi korurken kemik kaybı ve menopoz benzeri şikâyetleri azaltmaktır.

Endometriozis İlaçla Tamamen Geçer mi?

Hormonal tedaviler endometriozis odaklarının aktivitesini baskılayabilir ve ağrıyı önemli ölçüde azaltabilir.

Ancak bu tedaviler hastalığın anatomik olarak tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez.

Tedavi kesildikten sonra bazı hastalarda şikâyetler yeniden ortaya çıkabilir.

Bu nedenle endometriozis uzun dönemli yönetim gerektirebilen kronik bir hastalıktır.

Endometriozis Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Cerrahi her endometriozis hastasının ilk tedavisi değildir.

Ancak;

• Medikal tedaviye rağmen devam eden belirgin ağrı,
• Endometrioma,
• Derin endometriozis,
• Organ tutulumu,
• Anatomik bozukluk,
• Seçilmiş infertilite durumları

cerrahinin değerlendirilmesine neden olabilir.

Cerrahi kararı hastanın çocuk isteği ve daha önce geçirdiği ameliyatlar dikkate alınarak verilmelidir.

Endometriozis Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Endometriozis cerrahisinde temel yaklaşım laparoskopidir.

Laparoskopi sırasında pelvis büyütülmüş görüntü altında sistematik olarak değerlendirilir.

Görülebilen endometriozis odakları çıkarılabilir veya uygun yöntemlerle tedavi edilebilir. Endometriozise bağlı yapışıklıklar açılarak normal pelvik anatominin mümkün olduğunca yeniden oluşturulması amaçlanır.

Endometriozis Odakları Yakılır mı, Çıkarılır mı?

Cerrahide endometriozis odaklarının ablasyonu veya eksizyonu uygulanabilir.

Ablasyonda lezyon enerji kullanılarak tahrip edilir.

Eksizyonda ise endometriozis odağı cerrahi olarak çıkarılır.

Kaynak bölümde laparoskopik eksizyon veya ablasyonun ağrı tedavisinde kullanılabileceği belirtilmektedir.

Özellikle derin infiltratif endometrioziste lezyonun anatomik sınırlarının belirlenmesi ve uygun şekilde çıkarılması önem kazanır.

Endometriozis Ameliyatında Yapışıklıklar Açılır mı?

Evet.

Endometriozis kronik inflamasyona bağlı olarak pelvis içerisinde ciddi yapışıklıklara neden olabilir.

Yumurtalıklar rahme, bağırsaklara veya pelvik yan duvara yapışabilir. Douglas boşluğu tamamen kapanabilir ve normal anatomi bozulabilir.

Cerrahide gerekli durumlarda bu yapışıklıklar açılır. Bu işlem adezyolizis olarak adlandırılır.

Amaç mümkün olduğunca normal pelvik anatomiyi yeniden oluşturmaktır.

Çikolata Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Endometrioma cerrahisinde laparoskopi sıklıkla tercih edilen yöntemdir.

Cerrahide kist açıldıktan sonra içeriği boşaltılabilir ve kist duvarı sağlıklı yumurtalık dokusundan ayrılarak çıkarılabilir.

Bu işlem laparoskopik endometrioma kistektomisi olarak adlandırılır.

Ancak ameliyatın başarısı yalnızca kistin çıkarılmasıyla değerlendirilmemelidir.

Özellikle genç kadınlarda mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması önemlidir.

Endometrioma Ameliyatında Yumurtalık Neden Korunmalıdır?

Endometrioma kist duvarı ile normal yumurtalık dokusu arasındaki sınır her zaman çok belirgin olmayabilir.

Kistektomi sırasında gereğinden fazla normal yumurtalık dokusunun çıkarılması yumurtalık rezervini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda cerrahinin temel hedeflerinden biri;

endometriomayı tedavi ederken mümkün olduğunca normal over dokusunu korumaktır.

Tekrarlayan yumurtalık ameliyatlarında bu konu daha da önem kazanır.

Çikolata Kisti Tekrarlar mı?

Evet.

Endometriozis kronik bir hastalık olduğu için endometrioma cerrahi sonrasında yeniden gelişebilir.

Bu nedenle özellikle gebelik planlamayan kadınlarda ameliyat sonrası hormonal baskılama tedavileri değerlendirilebilir.

Amaç yalnızca mevcut kisti çıkarmak değil, uzun dönemde hastalığın tekrar riskini de yönetmektir.

Derin Endometriozis Nedir?

Derin endometriozis, endometriozis odaklarının dokuların derinlerine ilerlediği hastalık formudur.

Özellikle;

• Uterosakral ligamentler
• Rektovajinal alan
• Bağırsak
• Mesane
• Üreter

etkilenebilir.

Bu hastalarda ameliyat standart bir yumurtalık kisti ameliyatından çok daha kapsamlı olabilir.

Bağırsak Endometriozisi Nasıl Ameliyat Edilir?

Bağırsak endometriozisinde uygulanacak işlem lezyonun büyüklüğüne, derinliğine ve bağırsak duvarındaki yaygınlığına göre değişir.

Bazı yüzeysel lezyonlar bağırsak yüzeyinden çıkarılabilir.

Daha derin lezyonlarda bağırsak duvarından sınırlı bir bölümün çıkarılması gerekebilir.

Daha geniş ve derin bağırsak tutulumunda ise seçilmiş hastalarda bağırsak segmentinin çıkarılarak yeniden birleştirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle bağırsak endometriozisinde ameliyat öncesinde hastalığın yaygınlığının mümkün olduğunca belirlenmesi önemlidir.

Mesane Endometriozisi Ameliyat Edilebilir mi?

Evet.

Mesane duvarına ilerleyen derin endometriozis odakları uygun hastalarda cerrahi olarak çıkarılabilir.

Lezyonun derinliğine göre mesane duvarının etkilenen bölümü çıkarılarak mesane yeniden onarılabilir.

Bu nedenle mesane tutulumu düşünülen hastalarda ameliyat öncesi anatomik değerlendirme önem taşır.

Üreter Endometriozisinde Cerrahi Gerekebilir mi?

Üreter çevresindeki endometriozis fibrozis ve daralmaya neden olabilir.

Cerrahi sırasında üreterin çevresindeki fibrotik dokudan serbestleştirilmesi gerekebilir.

Daha ileri hastalıkta uygulanacak cerrahinin kapsamı üreterin ne derece etkilendiğine göre değişebilir.

Bu bölgedeki cerrahi, pelvik anatomi ve retroperitoneal cerrahi konusunda ileri deneyim gerektirir.

Endometriozis Ameliyatında Sinirlerin Korunması Neden Önemlidir?

Derin endometriozis pelvisin sinir yapılarına yakın bölgelerde bulunabilir.

Özellikle rektovajinal alan ve pelvik yan duvar cerrahisinde otonom sinirlerin korunması önemlidir.

Sinir koruyucu cerrahi yaklaşım mesane, bağırsak ve cinsel fonksiyonların korunması açısından önem taşıyabilir.

Laparoskopik Endometriozis Cerrahisi Neden Deneyim Gerektirir?

Endometriozis ameliyatının zorluğu hastalığın evresinden çok hangi anatomik bölgeleri tuttuğuyla ilişkili olabilir.

Basit bir yüzeysel endometriozis odağının cerrahisi ile bağırsak, mesane veya üreteri tutan derin endometriozisin cerrahisi aynı değildir.

İleri hastalıkta cerrahın;

• Pelvik yan duvar anatomisine
• Üreter diseksiyonuna
• Bağırsak cerrahisine
• Mesane cerrahisine
• Retroperitoneal anatomiye
• İleri laparoskopik sütür tekniklerine

hâkim olması önem kazanır.

Endometriozis Ameliyatından Sonra Ağrı Geçer mi?

Cerrahi tedavi birçok hastada ağrının azalmasını sağlayabilir.

Ancak endometriozis kronik bir hastalıktır ve hiçbir tedavide bütün hastalar için ağrının tamamen ve kalıcı olarak ortadan kalkacağı garanti edilemez.

Ağrının yalnızca endometriozis odaklarından değil, kronik ağrı duyarlılığındaki değişikliklerden de etkilenebileceği unutulmamalıdır.

Bu nedenle uzun süredir kronik pelvik ağrısı bulunan hastalarda tedavi yalnızca anatomik lezyonların çıkarılmasına indirgenmemelidir.

Endometriozis Ameliyatından Sonra İlaç Kullanılır mı?

Gebelik düşünmeyen kadınlarda ameliyat sonrası hormonal tedavi hastalığın ve ağrının tekrar riskini azaltmak amacıyla değerlendirilebilir.

Kombine hormonal kontraseptifler, progesteron içeren tedaviler veya uygun hastalarda hormonlu spiral seçenekler arasında yer alabilir.

Tedavi hastanın gebelik planına göre bireyselleştirilmelidir.

Endometriozis Nedeniyle Rahim Alınır mı?

Histerektomi endometriozisi bulunan her kadın için uygun değildir.

Çocuk isteğini tamamlamış, konservatif tedavilere rağmen ciddi ağrısı devam eden seçilmiş hastalarda histerektomi düşünülebilir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Endometriozis rahmin dışında da bulunan bir hastalıktır.

Bu nedenle yalnızca rahmin çıkarılması, rahim dışındaki endometriozis odaklarının otomatik olarak tedavi edildiği anlamına gelmez.

Cerrahi sırasında görülen endometriozis odaklarının da değerlendirilmesi gerekir.

Endometrioziste Yumurtalıklar Mutlaka Alınır mı?

Hayır.

Özellikle genç kadınlarda yumurtalıkların korunması hormonal fonksiyonların devamı açısından önemlidir.

Yumurtalıkların çıkarılması kararı hastanın yaşı, hastalığın yaygınlığı, önceki ameliyatları ve menopozun oluşturacağı uzun dönem etkiler dikkate alınarak verilmelidir.

Endometriozis ve İnfertilite Tedavisi

Endometriozisi bulunan ve çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda tedavi planı ağrı tedavisinden farklı olabilir.

Hafif veya orta endometriozis bulunan seçilmiş infertil hastalarda laparoskopik cerrahi fertilite açısından değerlendirilebilir.

Daha ileri hastalıkta ise hastanın yaşı, yumurtalık rezervi, tüplerin durumu, eşlik eden erkek faktörü ve infertilite süresi dikkate alınmalıdır.

Bazı hastalarda cerrahi yerine veya cerrahi sonrasında yardımcı üreme teknikleri gerekebilir.

Çikolata Kisti Olan Her İnfertil Hasta Ameliyat Edilmeli midir?

Hayır.

Özellikle endometrioma bulunan infertil hastalarda ameliyat kararı dikkatli verilmelidir.

Çünkü kistektomi sağlıklı yumurtalık dokusuna zarar verebilir ve yumurtalık rezervini azaltabilir.

Bu nedenle tüp bebek planlanan bir hastada yalnızca “çikolata kisti var” gerekçesiyle otomatik olarak ameliyat kararı verilmemelidir.

Hastanın yaşı, ağrısı, kistin büyüklüğü, ultrasonografik özellikleri, over rezervi ve fertilite tedavisi planı birlikte değerlendirilmelidir.

İzmir'de Endometriozis ve İleri Laparoskopik Cerrahi

Endometriozis cerrahisinde en önemli noktalardan biri hastalığı yalnızca “çikolata kisti ameliyatı” olarak görmemektir.

Özellikle derin endometrioziste hastalık bağırsak, mesane, üreter, pelvik yan duvar ve retroperitoneal alanları etkileyebilir. Bu nedenle cerrahi öncesinde hastalığın haritasının mümkün olduğunca çıkarılması ve ameliyatın kapsamının baştan planlanması önemlidir.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç tarafından İzmir'de endometriozis cerrahisi planlanan hastalarda amaç; uygun olgularda laparoskopik ve organ koruyucu cerrahiyle endometriozis odaklarını tedavi etmek, yapışıklıkları açmak, normal pelvik anatomiyi yeniden oluşturmak ve özellikle genç hastalarda sağlıklı yumurtalık dokusunu mümkün olduğunca korumaktır.

Bağırsak, mesane veya üreter tutulumu bulunan kompleks olgularda ise jinekolojik onkoloji cerrahisinde kullanılan ileri pelvik diseksiyon, retroperitoneal anatomi ve laparoskopik sütür becerileri, endometriozis cerrahisinin güvenli şekilde planlanmasında önemli avantaj sağlar.

Burada amaç hastaya mümkün olan en büyük ameliyatı yapmak değil; hastalığın gerçek yaygınlığına uygun cerrahiyi, mümkün olan en fazla sağlıklı dokuyu koruyarak gerçekleştirmektir.

Sık Sorulan Sorular

Endometriozis ilaçla geçer mi?

Hormonal tedaviler hastalığın aktivitesini baskılayabilir ve ağrıyı azaltabilir. Ancak endometriozis kronik bir hastalık olduğundan tedavi kesildikten sonra şikâyetler tekrar ortaya çıkabilir.

Çikolata kisti kaç cm olunca ameliyat edilir?

Tek başına kesin bir santimetre sınırı yoktur. Kistin görünümü, hastanın ağrısı, yaşı, çocuk isteği ve yumurtalık rezervi birlikte değerlendirilmelidir.

Endometriozis ameliyatı kapalı yapılabilir mi?

Uygun hastalarda laparoskopi endometriozis cerrahisinin temel cerrahi yaklaşımlarından biridir.

Çikolata kisti ameliyatından sonra tekrarlar mı?

Evet. Endometriozis kronik bir hastalık olduğu için endometrioma yeniden gelişebilir.

Endometriozis bağırsaktan temizlenebilir mi?

Bağırsak tutulumu bulunan seçilmiş hastalarda endometriozis cerrahi olarak çıkarılabilir. Uygulanacak yöntem lezyonun derinliği ve yaygınlığına göre değişir.

Endometriozis ameliyatında yumurtalık alınır mı?

Her zaman değil. Özellikle genç kadınlarda mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması amaçlanır.

Endometriozis ameliyatı sonrası ilaç gerekir mi?

Gebelik planlamayan bazı kadınlarda ameliyat sonrası hormonal baskılama tedavileri ağrı ve hastalık tekrarını azaltmak amacıyla kullanılabilir.

Endometriozis ameliyatı sonrası gebelik mümkün mü?

Evet. Ancak gebelik olasılığı hastanın yaşı, yumurtalık rezervi, hastalığın yaygınlığı, tüplerin durumu ve eşlik eden infertilite faktörlerine bağlıdır.