Liken Sklerozus Nedir?

Liken sklerozus, vulva derisini etkileyebilen kronik inflamatuar bir hastalıktır.

Her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle menopoz sonrası kadınlarda ve ergenlik öncesi kız çocuklarında daha sık görülür. Hastalığın gerçek sıklığını belirlemek güçtür; çünkü bazı hastalarda belirtiler hafif olabilir veya uzun süre tanı konulmadan kalabilir.

Liken sklerozusun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte enfeksiyöz, hormonal, genetik ve otoimmün mekanizmaların hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Özellikle otoimmün hastalıklarla birliktelik dikkat çekmektedir. Liken sklerozusu bulunan kadınlarda tiroid hastalıkları, tip 1 ve tip 2 diyabet, sistemik lupus eritematozus ve skleroderma gibi otoimmün hastalıklar daha sık görülebilir.

Liken Sklerozus Belirtileri Nelerdir?

Liken sklerozusu bulunan bazı kadınlarda hiçbir şikâyet olmayabilir.

Ancak hastalığın en sık görülen belirtisi vulvar kaşıntıdır.

Kaşıntı bazı hastalarda özellikle geceleri belirginleşebilir. Bunun yanında vulvada yanma, hassasiyet ve ağrı görülebilir.

Hastalık ilerlediğinde derinin yapısındaki değişiklikler nedeniyle cinsel ilişki sırasında ağrı da ortaya çıkabilir.

Bu nedenle özellikle uzun süren vulvar kaşıntının her zaman mantar enfeksiyonu olarak değerlendirilmemesi önemlidir.

Liken Sklerozus Vulvada Nasıl Görünür?

Liken sklerozusun karakteristik özelliklerinden biri vulvar deride oluşan beyaz veya soluk plaklardır.

Deride atrofi gelişebilir ve vulvar deri ince, soluk ve hassas bir görünüm kazanabilir.

İnflamasyon bulunan alanlarda kızarıklık görülebilir.

Hastalık vulva ve perianal bölgeyi birlikte etkilediğinde beyaz lezyonların dağılımı karakteristik bir görünüm oluşturabilir.

Bu dağılım sıklıkla “8 şekli” veya “figure-of-eight” görünümü olarak tanımlanır.

Bu nedenle hazırladığımız pembe zemin üzerindeki beyaz 8 şeklindeki görsel bu bölüm için oldukça uygun.

Liken Sklerozusta Vulvar Anatomi Değişebilir mi?

Evet.

Liken sklerozus yalnızca kaşıntı ve deri renginde değişiklik yapan bir hastalık değildir. Uzun süre devam eden hastalıkta skarlaşma ve anatomik değişiklikler gelişebilir.

Zaman içerisinde labia minoralarda küçülme veya kayıp, labiaların birbirine yapışması ve klitoris çevresinde skar dokusu gelişmesi görülebilir.

Vajinal giriş daralabilir.

Bu anatomik değişiklikler ilerlediğinde cinsel ilişki sırasında ağrı ve mekanik sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle liken sklerozusun erken dönemde tanınması ve tedavi edilmesi yalnızca kaşıntının giderilmesi açısından değil, vulvar anatomik yapının korunması açısından da önemlidir.

Liken Sklerozus Tanısı Nasıl Konur?

Tanıda hastanın öyküsü ve ayrıntılı vulvar muayene önemlidir.

Tipik beyaz plaklar, deri yapısındaki değişiklikler, atrofi ve vulvar anatomide meydana gelen değişiklikler liken sklerozusu düşündürebilir.

Bununla birlikte vulvar bölgede farklı hastalıklar birbirine benzer görünümler oluşturabilir.

Özellikle tanının kesin olmadığı, lezyonun atipik olduğu veya kanser açısından şüpheli bir alan bulunduğu durumlarda vulvar biyopsi önem kazanır.

Liken Sklerozusta Vulvar Biyopsi Gerekir mi?

Her hastada biyopsi yapılması zorunlu değildir.

Tipik klinik bulguların bulunduğu hastalarda tanı muayene ile konulabilir. Ancak klinik görünüm şüpheli olduğunda veya başka bir vulvar hastalığın dışlanması gerektiğinde biyopsi yapılabilir.

Özellikle tedaviye rağmen düzelmeyen, kalınlaşan, ülserleşen veya görünümü değişen alanların histopatolojik olarak değerlendirilmesi önemlidir.

Uzun süredir liken sklerozus nedeniyle takip edilen bir hastada yeni bir şüpheli lezyon gelişmesi de biyopsi gerektirebilir.

Vulvar Biyopsi Nasıl Yapılır?

Vulvar biyopsi genellikle lokal anestezi altında gerçekleştirilebilen küçük bir işlemdir.

Öncelikle biyopsi alınacak alan belirlenir ve lokal anestezik uygulanarak bölge uyuşturulur.

Ardından uygun bölgeden küçük bir doku örneği alınır. Punch biyopsi, vulvar lezyonların değerlendirilmesinde kullanılabilecek yöntemlerden biridir.

Alınan örnek patolojik incelemeye gönderilir.

Biyopsinin büyüklüğüne ve yerine göre kanama lokal yöntemlerle kontrol edilebilir veya küçük bir dikiş gerekebilir.

Liken Sklerozus Tedavisi Nasıl Yapılır?

Liken sklerozus kronik bir hastalıktır ve tedavide amaç yalnızca kaşıntıyı azaltmak değildir.

Tedavinin hedefleri kaşıntı ve ağrının kontrol altına alınması, inflamasyonun baskılanması, vulvar derinin ve anatomik yapının korunması ve uzun dönemde oluşabilecek komplikasyonların azaltılmasıdır.

Tedavi birkaç basamaktan oluşur.

1. Basamak: Vulvar Hijyen ve İrritanlardan Kaçınma

Tedavinin önemli parçalarından biri vulvar derinin gereksiz irritasyondan korunmasıdır.

Liken sklerozusu bulunan hastalarda vulvar bakım önerileri şunlardır:

• Jel, parfümlü sabun, kokulu banyo ürünleri, ıslak mendil ve diğer potansiyel irritanlardan kaçınılması
• Vulvanın temizliğinde su veya uygun yumuşak ürünlerin tercih edilmesi
• Banyo sonrasında bölgenin nazikçe kurulanması
• Cildi korumak amacıyla uygun emolyan veya bariyer ürünlerin kullanılması
• Dar ve tahriş edici kıyafetlerden kaçınılması
• Pamuklu iç çamaşırlarının tercih edilmesi
• Çamaşır yıkamada parfümlü deterjan ve yumuşatıcılardan kaçınılması

Vulvar bakım, ilaç tedavisinin yerine geçmez; ancak tedavinin önemli bir destekleyici parçasıdır.

2. Basamak: Güçlü Kortizonlu Krem Tedavisi

Liken sklerozusun temel tedavisi yüksek veya çok yüksek güçlü topikal kortikosteroidlerdir.

Gönderdiğin bölümde birinci basamak tedavi olarak özellikle ultrapotent topikal kortikosteroid önerilmektedir.

Bu amaçla en sık kullanılan ilaçlardan biri:

Klobetazol propiyonat %0,05'tir.

Tedavi başlangıçta hastalığın aktif inflamasyonunu baskılayacak şekilde uygulanır.

Amaç kaşıntıyı azaltmak, inflamasyonu kontrol altına almak ve hastalığın neden olabileceği ilerleyici skarlaşmayı sınırlandırmaktır.

Kortizonlu Krem Ne Kadar Kullanılır?

Liken sklerozusta kortikosteroid tedavisi yalnızca birkaç günlük bir uygulama olarak düşünülmemelidir.

Gönderdiğin metinde ultrapotent topikal kortikosteroidin başlangıçta kullanıldığı ve klinik yanıt alındıktan sonra uygulama sıklığının azaltılarak idame tedavisine geçilebildiği belirtilmektedir.

Hastalık kontrol altına girdikten sonra tedavi sıklığı azaltılabilir.

Bazı hastalarda hastalığın aktivitesine göre haftada bir veya iki kez idame tedavisi gerekebilir.

Tedavi süresi ve uygulama sıklığı hastalığın şiddetine ve tedaviye verilen yanıta göre bireyselleştirilmelidir.

Kortizonlu Kremler Vulvada Güvenli midir?

Liken sklerozusta uygun şekilde kullanılan güçlü topikal kortikosteroidler tedavinin temelini oluşturur.

Tedavinin hekim kontrolünde uygulanması önemlidir.

Uzun süreli topikal kortikosteroid kullanımında ciltte incelme gibi yan etkiler konusunda kaygı duyulabilse de liken sklerozusun kendisi de atrofiye neden olabilmektedir.

Bu nedenle tedavinin gereksiz yere kesilmesi yerine hastalığın aktivitesine göre uygun doz ve sıklıkta devam edilmesi gerekir.

3. Basamak: Tedavi Yanıtının Değerlendirilmesi ve İdame

Başlangıç tedavisinden sonra hasta yeniden değerlendirilmelidir.

Kaşıntının azalması önemli olmakla birlikte yalnızca hastanın yakınmalarının düzelmesi yeterli değildir.

Vulvar derinin görünümü, aktif inflamasyonun devam edip etmediği ve yeni anatomik değişikliklerin bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.

Hastalık kontrol altına alındığında tedavi sıklığı azaltılarak idame tedavisine geçilebilir.

Liken sklerozus kronik bir hastalık olduğundan hastanın yakınmaları tamamen kaybolsa bile uzun dönem takip önemlidir.

4. Basamak: Tedaviye Yanıt Vermeyen Alanların Yeniden Değerlendirilmesi

Uygun topikal kortikosteroid tedavisine rağmen belirli bir alan düzelmiyorsa yalnızca kullanılan ilacın değiştirilmesi yeterli olmayabilir.

Öncelikle tedavinin doğru uygulanıp uygulanmadığı ve hastanın önerilere uyumu değerlendirilmelidir.

Devam eden şüpheli veya dirençli lezyonlarda biyopsi gerekebilir.

Bunun amacı tedaviye dirençli görünümün altında başka bir vulvar patolojinin bulunup bulunmadığını değerlendirmektir.

5. Basamak: İntralezyonel Kortikosteroid

Gönderdiğin tedavi bölümünde intralezyonel kortikosteroid de dirençli hastalık için değerlendirilmiş seçeneklerden biridir.

Özellikle kalınlaşmış ve standart topikal tedaviye yeterli yanıt vermeyen plaklarda kortikosteroid doğrudan lezyon içerisine uygulanabilir.

Metinde intralezyonel triamsinolon heksetonid ile klinik bulgularda ve histopatolojik özelliklerde düzelme bildirildiği belirtilmektedir.

Bu tedavi rutin olarak her hastada uygulanmaz; seçilmiş dirençli olgularda düşünülebilir.

6. Basamak: Diğer Topikal Tedaviler

Topikal kortikosteroidler liken sklerozusun temel tedavisidir.

Bununla birlikte diğer topikal tedaviler de araştırılmıştır.

Östrojen krem liken sklerozusun primer tedavisi değildir.

Benzer şekilde testosteron içeren topikal tedaviler geçmişte kullanılmış olmakla birlikte günümüzde birinci basamak tedavi olarak kabul edilmez.

Topikal retinoidlerin bazı hastalarda yararlı olabileceği bildirilmiştir; ancak irritasyon önemli bir sınırlama olabilir.

7. Basamak: Topikal Kalsinörin İnhibitörleri

Takrolimus ve pimekrolimus antiinflamatuar ve immünomodülatör özellikleri nedeniyle liken sklerozus tedavisinde değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte gönderdiğin metinde klobetazolün takrolimusa göre daha etkili olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle kalsinörin inhibitörleri birinci basamak tedavide güçlü topikal kortikosteroidlerin yerine geçmez.

Seçilmiş hastalarda alternatif veya ek tedavi olarak değerlendirilebilir.

8. Basamak: Dirençli Hastalıkta Sistemik Tedaviler

Standart tedaviye yanıt vermeyen dirençli olgularda farklı sistemik tedaviler araştırılmıştır.

Gönderdiğin bölümde retinoidler bu seçenekler arasında yer almaktadır.

Özellikle asitretin ile bazı hastalarda semptom ve klinik bulgularda iyileşme bildirildiği belirtilmektedir.

Bununla birlikte sistemik retinoidler yan etkileri nedeniyle rutin ilk basamak tedavi değildir ve seçilmiş dirençli hastalar için değerlendirilir.

9. Basamak: Cerrahi Tedavi Ne Zaman Gerekir?

Liken sklerozusun primer tedavisi cerrahi değildir.

Cerrahi tedavi, hastalığın oluşturduğu belirgin anatomik değişiklikler ve fonksiyonel sorunlar için saklanır.

İleri skarlaşmaya bağlı vajinal girişte daralma veya cinsel ilişkiyi engelleyen anatomik değişiklikler geliştiğinde cerrahi girişim düşünülebilir.

Ancak cerrahi, hastalığın inflamatuar temelini ortadan kaldırmadığından medikal takip yine önemlidir.

Liken Sklerozus Kansere Dönüşür mü?

Liken sklerozus benign bir vulvar hastalık olmakla birlikte uzun dönem takip gerektirmesinin önemli nedenlerinden biri vulvar skuamöz hücreli kanser ile olan ilişkisidir.

Gönderdiğin metinde liken sklerozusu bulunan kadınlarda skuamöz hücreli kanser gelişme riskinin yaklaşık %5'e kadar olabileceği belirtilmektedir.

Bu, liken sklerozusu bulunan her kadında kanser gelişeceği anlamına gelmez.

Ancak uzun süreli takip ve vulvada meydana gelen yeni değişikliklerin değerlendirilmesi önemlidir.

Hangi Değişikliklerde Biyopsi Gerekebilir?

Liken sklerozus nedeniyle takip edilen bir hastada özellikle:

iyileşmeyen yara, yeni gelişen kalınlaşma, ülserasyon, tedaviye rağmen devam eden odak veya görünümü değişen bir lezyon saptandığında biyopsi düşünülebilir.

Biyopsi yalnızca ilk tanı sırasında değil, uzun dönem takipte ortaya çıkan şüpheli değişikliklerin değerlendirilmesinde de önemlidir.

Liken Sklerozus Tamamen Geçer mi?

Liken sklerozus kronik bir hastalıktır.

Tedaviyle kaşıntı ve inflamasyon belirgin şekilde kontrol altına alınabilir ve hastalığın ilerlemesi sınırlandırılabilir.

Ancak belirtilerin düzelmesi hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir.

Bu nedenle tedavi sonrasında da takip önemlidir.

Liken Sklerozusta Kontrol Neden Önemlidir?

Takip sırasında yalnızca kaşıntının olup olmadığı değerlendirilmez.

Vulvar derinin görünümü, skarlaşma, anatomik değişiklikler ve yeni lezyonların gelişip gelişmediği de kontrol edilir.

Özellikle uzun süreli hastalıkta düzenli muayene, olası şüpheli değişikliklerin erken fark edilmesini sağlar.

Bu nedenle hasta kendisini iyi hissetse bile kontrollerin tamamen bırakılması uygun olmayabilir.

İzmir'de Liken Sklerozus Tedavisi ve Vulvar Biyopsi

Liken sklerozus bazen uzun süre “mantar”, “alerji” veya “egzama” düşünülerek farklı kremlerle tedavi edilmeye çalışılabilir.

Özellikle geçmeyen vulvar kaşıntı, vulvada beyazlaşma, deri yapısında değişiklik veya anatomik bozulma varsa vulvanın ayrıntılı olarak değerlendirilmesi önemlidir.

Tedavinin yalnızca bir krem reçete edilmesinden ibaret olmaması gerekir. Doğru kortikosteroidin uygun güçte başlanması, tedavi yanıtının kontrol edilmesi, gerektiğinde idame tedavisinin planlanması ve şüpheli alanların biyopsiyle değerlendirilmesi uzun dönem yönetimin parçalarıdır.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın İzmir Karşıyaka–Mavişehir'deki kliniğinde liken sklerozus ve diğer vulvar hastalıkların değerlendirilmesi, tedavi ve uzun dönem takibi yapılmakta; gerekli görülen hastalarda lokal anestezi altında vulvar punch biyopsi uygulanmaktadır.

Alınan doku örneği patolojik incelemeye gönderilerek sonuç klinik bulgularla birlikte değerlendirilir.

WhatsApp ile Randevu

Online Randevu

Sık Sorulan Sorular

Liken sklerozusun en sık belirtisi nedir?

Vulvar kaşıntı en sık görülen yakınmalardan biridir. Kaşıntı özellikle geceleri belirgin olabilir.

Liken sklerozus mantar enfeksiyonu mudur?

Hayır. Liken sklerozus kronik inflamatuar bir vulvar deri hastalığıdır.

Liken sklerozusta vulva neden beyazlaşır?

Hastalığa bağlı deri atrofisi ve inflamatuar değişiklikler vulvada karakteristik soluk-beyaz plakların oluşmasına neden olabilir.

Liken sklerozusta 8 şekli nedir?

Hastalık vulva ve perianal bölgeyi birlikte etkilediğinde beyaz lezyonların dağılımı 8 şeklini andırabilir.

Liken sklerozus tedavisinde hangi krem kullanılır?

Tedavinin temelini güçlü veya çok güçlü topikal kortikosteroidler oluşturur. Klobetazol propiyonat %0,05 sık kullanılan bir seçenektir.

Kortizonlu krem şikâyet geçince hemen bırakılır mı?

Her zaman değil. Hastalık kontrol altına alındıktan sonra uygulama sıklığı azaltılarak bazı hastalarda haftada bir veya iki kez idame tedavisi gerekebilir.

Liken sklerozus kansere dönüşür mü?

Liken sklerozus vulvar skuamöz hücreli kanser riskinde artışla ilişkilidir. Gönderdiğin bölümde riskin yaklaşık %5'e kadar olabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle uzun dönem takip önemlidir.

Liken sklerozusta biyopsi şart mı?

Her hastada şart değildir. Tanının belirsiz olduğu, tedaviye yanıt vermeyen veya malignite açısından şüpheli değişiklik bulunan alanlarda biyopsi yapılabilir.

Liken sklerozus ameliyat edilir mi?

Cerrahi rutin tedavi değildir. Belirgin skarlaşmaya bağlı anatomik ve fonksiyonel sorunlar gelişen seçilmiş hastalarda cerrahi düşünülebilir.

Liken sklerozus tamamen iyileşir mi?

Kronik bir hastalıktır. Tedaviyle belirtiler ve inflamasyon kontrol altına alınabilir ancak uzun dönem takip ve bazı hastalarda idame tedavisi gerekebilir.