Yumurtalık Kistleri: Belirtileri, Tanısı ve Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Yumurtalık kistleri kadınlarda oldukça sık görülür. Özellikle üreme çağında ultrasonografide saptanan yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü iyi huylu ve fonksiyonel kistlerdir ve zaman içerisinde kendiliğinden kaybolabilir.

Ancak her yumurtalık kitlesi basit bir kist değildir. Değerlendirmede asıl önemli olan, kitlenin iyi huylu bir fonksiyonel kist mi, takip veya ameliyat gerektiren bir kitle mi, yoksa yumurtalık kanseri açısından şüpheli bir oluşum mu olduğunun belirlenmesidir.

Bu ayrımda hastanın yaşı ve menopoz durumu kadar ultrasonografik görünüm de büyük önem taşır.

Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalıklarda farklı nedenlerle kistik veya solid yapılar gelişebilir.

Üreme çağındaki kadınlarda bunların önemli bir bölümünü yumurtlamayla ilişkili fonksiyonel yumurtalık kistleri oluşturur.

Bunun dışında endometrioma, dermoid kist, iyi huylu yumurtalık tümörleri ve daha nadiren kötü huylu yumurtalık tümörleri de adneksiyal kitle şeklinde karşımıza çıkabilir.

Dolayısıyla ultrasonografide “yumurtalık kisti” görülmesi tek başına tanı değildir.

Yumurtalık Kisti Belirti Verir mi?

Yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü hiçbir şikâyete neden olmaz ve rutin jinekolojik muayene veya ultrasonografi sırasında tesadüfen saptanır.

Belirti geliştiğinde en sık görülen yakınmalardan biri alt karın veya kasık ağrısıdır.

Ağrı sürekli olabileceği gibi aralıklı da olabilir.

Bazı kadınlarda cinsel ilişki sırasında ağrı görülebilir.

Yumurtalık Kisti Karında Şişlik Yapar mı?

Büyük yumurtalık kistleri veya kitleleri karında basınç, dolgunluk veya şişlik hissine neden olabilir.

Çok büyük kitlelerde hasta karında büyüme fark edebilir.

Özellikle menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan kalıcı şişkinlik, karın çevresinde artış veya bası şikâyetleri yalnızca “kist vardır” denilerek geçiştirilmemeli ve ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Yumurtalık Kisti Ani ve Şiddetli Ağrı Yapabilir mi?

Evet.

Bir yumurtalık kistinin kanaması, yırtılması veya yumurtalığın kendi etrafında dönmesine neden olması durumunda ani başlayan şiddetli ağrı gelişebilir.

Özellikle torsiyon olarak adlandırılan yumurtalığın dönmesi acil değerlendirme gerektirebilir.

Ani başlayan şiddetli kasık ağrısı, bulantı veya kusma gibi belirtiler varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Yumurtalık Kistlerinin Tanısı Nasıl Konulur?

Yumurtalık kistlerinin değerlendirilmesinde hastanın öyküsü ve jinekolojik muayenenin ardından temel görüntüleme yöntemlerinden biri transvajinal ultrasonografidir.

Ultrasonografide yalnızca kistin çapı ölçülmez.

Kitlenin;

• Tek veya çok odacıklı olması
• Duvar yapısı
• İçerisinde solid alan bulunup bulunmaması
• Septasyonların varlığı
• Papiller çıkıntı bulunması
• İç yapısı
• Doppler incelemedeki kanlanması
• Her iki yumurtalığın etkilenip etkilenmediği
• Karın içerisinde serbest sıvı veya asit bulunması

gibi özellikleri birlikte değerlendirilir.

Basit Yumurtalık Kisti Nedir?

Basit kistler ultrasonografide genellikle ince duvarlı, tek odacıklı ve içi sıvı dolu yapılar şeklinde görülür.

Özellikle üreme çağındaki kadınlarda bu görünüm çoğu zaman iyi huyludur.

Bu nedenle her basit kistin ameliyat edilmesi gerekmez.

Hastanın yaşı, menopoz durumu, kistin büyüklüğü ve ultrasonografik özelliklerine göre belirli aralıklarla ultrasonografi ile takip yeterli olabilir.

Kompleks Yumurtalık Kisti Nedir?

Bir kistin içerisinde solid alanlar, kalın septalar, papiller çıkıntılar veya düzensiz yapılar bulunması durumunda basit kistten farklı bir değerlendirme gerekir.

Ancak “kompleks kist” ifadesi tek başına kanser anlamına gelmez.

Örneğin hemorajik kistler, endometriomalar ve bazı iyi huylu yumurtalık tümörleri de kompleks ultrasonografik görünüm oluşturabilir.

Bu nedenle önemli olan kitlenin bütün morfolojik özelliklerinin birlikte değerlendirilmesidir.

Fonksiyonel Yumurtalık Kisti Nedir?

Fonksiyonel kistler yumurtlama süreci sırasında gelişen kistlerdir.

Başlıca folikül kisti ve korpus luteum kisti şeklinde görülürler.

Bu kistler özellikle üreme çağında oldukça sık görülür ve önemli bir bölümü kendiliğinden geriler.

Folikül Kisti Nedir?

Folikül kistleri yumurtlama sürecinde gelişen folikülün normal şekilde çatlamaması veya gerilememesi sonucunda ortaya çıkabilir.

Genellikle ince duvarlı ve basit kist görünümündedir.

Çoğu herhangi bir belirti oluşturmaz ve zaman içerisinde kendiliğinden kaybolur.

Bu nedenle tipik bir fonksiyonel kistin saptanması doğrudan ameliyat gerektiği anlamına gelmez.

Korpus Luteum Kisti Nedir?

Yumurtlamadan sonra folikülün bulunduğu alanda korpus luteum gelişir.

Bazı durumlarda korpus luteum içerisinde sıvı veya kan birikerek kistik bir görünüm oluşabilir.

Korpus luteum kistleri de çoğunlukla kendiliğinden gerileyebilir.

Ancak kanama gelişmesi durumunda ağrı ortaya çıkabilir.

Hemorajik Yumurtalık Kisti Nedir?

Hemorajik kist, fonksiyonel bir kistin içerisine kanama olması sonucunda gelişebilir.

Ultrasonografide kistin içerisinde kan ürünlerine bağlı karakteristik görüntüler oluşabilir.

Hemorajik kistlerin önemli bir bölümü zaman içerisinde kendiliğinden geriler.

Özellikle üreme çağında tipik ultrasonografik görünüm varsa hastanın klinik durumuna ve kistin büyüklüğüne göre takip ultrasonografisi tercih edilebilir.

Endometrioma Nedir?

Endometrioma, endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu kistik lezyondur.

Ultrasonografide çoğunlukla kendine özgü homojen iç yapısıyla tanınabilir.

Endometrioma tedavisinde yalnızca kistin çapı değil; hastanın ağrısı, yaşı, çocuk isteği, over rezervi ve ultrasonografik özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle her endometriomanın otomatik olarak ameliyat edilmesi doğru değildir.

Dermoid Kist Nedir?

Dermoid kist veya matür kistik teratom, yumurtalıkların sık görülen iyi huylu tümörlerinden biridir.

İçerisinde farklı doku tipleri bulunabildiği için ultrasonografik görünümü basit kistlerden farklıdır.

Dermoid kistlerin kendiliğinden kaybolması beklenmez. Tedavi kararı kistin büyüklüğü, hastanın yaşı, belirtiler ve torsiyon gibi komplikasyon riskleri dikkate alınarak verilir.

Yumurtalık Kisti Tanısında Doppler Ultrasonografi

Renkli Doppler ultrasonografi, yumurtalık kitlesindeki kan akımının değerlendirilmesini sağlar.

Özellikle solid alanların veya papiller yapıların kanlanması değerlendirilirken yardımcı olabilir.

Ancak Doppler bulguları tek başına bir kitlenin iyi veya kötü huylu olduğunu kesin olarak belirlemez.

Ultrasonografik morfoloji ile birlikte yorumlanmalıdır.

Yumurtalık Kistinde CA-125 Bakılır mı?

CA-125 bazı yumurtalık kitlelerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Ancak CA-125 bir kanser tarama testi değildir ve tek başına yumurtalık kanseri tanısı koydurmaz.

Özellikle menopoz öncesindeki kadınlarda endometriozis, miyom, gebelik, enfeksiyon ve adet dönemi gibi kanser dışı durumlarda da CA-125 yüksekliği görülebilir.

Buna karşılık menopoz sonrası dönemde yumurtalık kitlesiyle birlikte CA-125 yüksekliği bulunması daha dikkatli değerlendirme gerektirir.

Diğer Tümör Belirteçleri Gerekir mi?

Her yumurtalık kistinde aynı tümör belirteçlerinin istenmesi gerekli değildir.

Hastanın yaşı ve kitlenin ultrasonografik özelliklerine göre beta-hCG, AFP, LDH, inhibin veya diğer belirteçler seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

Tümör belirteçlerinin amacı ultrasonografinin yerine geçmek değil, klinik ve görüntüleme bulgularına ek bilgi sağlamaktır.

Yumurtalık Kistinde MR veya Tomografi Gerekir mi?

Her yumurtalık kistinde MR veya bilgisayarlı tomografi gerekli değildir.

Ultrasonografide kitlenin karakterinin tam olarak belirlenemediği seçilmiş hastalarda MR kullanılabilir.

Kötü huylu bir tümörden şüpheleniliyorsa hastalığın yaygınlığını değerlendirmek amacıyla ek görüntüleme yöntemleri gerekebilir.

Ancak ilk değerlendirmede transvajinal ultrasonografi temel yöntemlerden biridir.

Yumurtalık Kisti Ne Zaman Takip Edilebilir?

Üreme çağındaki kadınlarda ultrasonografide iyi huylu özellikler gösteren birçok basit veya fonksiyonel kist takip edilebilir.

Takip kararı;

hastanın yaşı, menopoz durumu, kistin büyüklüğü, ultrasonografik görünümü ve hastanın şikâyetleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Fonksiyonel kistlerin önemli bir bölümü birkaç adet döngüsü içerisinde kendiliğinden kaybolabilir.

Bu nedenle uygun hastalarda gereksiz ameliyattan kaçınmak önemlidir.

Menopoz Sonrası Yumurtalık Kisti Tehlikeli midir?

Menopoz sonrası saptanan her yumurtalık kisti kanser değildir.

Basit ve iyi huylu ultrasonografik özelliklere sahip bazı küçük kistler menopoz sonrası dönemde de takip edilebilir.

Ancak menopoz sonrası dönemde yumurtalık kitlesinin değerlendirilmesi üreme çağındaki kadınlara göre daha dikkatli yapılmalıdır.

Kitlenin morfolojisi, büyüklüğü, CA-125 düzeyi ve takip sırasında değişiklik gösterip göstermediği birlikte değerlendirilir.

Yumurtalık Kistinde Hangi Bulgular Şüphelidir?

Ultrasonografide bazı özellikler kötü huylu tümör açısından daha ileri değerlendirme gerektirebilir.

Özellikle;

• Solid alanlar
• Papiller çıkıntılar
• Kalın veya düzensiz septalar
• Düzensiz kist duvarı
• Solid alanlarda belirgin kanlanma
• Karın içerisinde asit
• İki taraflı kompleks kitleler

gibi bulgular varsa değerlendirme yalnızca “yumurtalık kisti” düzeyinde bırakılmamalıdır.

Şüpheli Yumurtalık Kitlesi Neden Jinekolojik Onkolog Tarafından Değerlendirilmelidir?

Yumurtalık kitlesinin kanser açısından şüpheli olması durumunda ameliyatın ilk aşamadan itibaren doğru planlanması önemlidir.

Çünkü ameliyat sırasında yalnızca kistin çıkarılması değil, kitlenin bütünlüğünün korunması, karın içerisinin sistematik olarak değerlendirilmesi ve gerektiğinde uygun evreleme cerrahisinin yapılabilmesi gerekebilir.

Bu nedenle malignite şüphesi bulunan adneksiyal kitlelerde cerrahinin jinekolojik onkoloji açısından planlanması önem taşır.

Yumurtalık Kisti Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Her yumurtalık kisti ameliyat edilmez.

Cerrahi özellikle;

• Takipte kaybolmayan veya büyüyen kistler
• Belirgin şikâyete neden olan kistler
• Torsiyon veya komplikasyon riski bulunan kitleler
• Ultrasonografide şüpheli özellikler taşıyan kitleler
• Malignite olasılığının dışlanamadığı durumlar

için gündeme gelebilir.

Ameliyat kararının yalnızca kistin santimetresine göre verilmesi doğru değildir.

Yumurtalık Kisti Ameliyatında Sadece Kist Alınabilir mi?

Özellikle üreme çağındaki kadınlarda ve iyi huylu olduğu düşünülen kistlerde mümkün olduğunda yumurtalık dokusunun korunması amaçlanabilir.

Kistektomi adı verilen işlemde kist yumurtalıktan ayrılarak çıkarılır ve mümkün olduğunca sağlıklı over dokusu korunur.

Ancak uygulanacak ameliyat hastanın yaşına, kistin büyüklüğüne, yapısına ve kanser şüphesine göre değişir.

Yumurtalık Kisti Laparoskopik Ameliyat Edilebilir mi?

İyi huylu olduğu düşünülen birçok yumurtalık kisti uygun hastalarda laparoskopik olarak ameliyat edilebilir.

Laparoskopik cerrahide amaç yalnızca küçük kesilerden ameliyat yapmak değildir. Özellikle genç kadınlarda kisti çıkarırken mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması önemlidir.

Buna karşılık malignite şüphesi bulunan bir kitlede cerrahi yaklaşım kanser cerrahisinin prensiplerine göre planlanmalıdır.

İzmir'de Yumurtalık Kisti Değerlendirmesi

Yumurtalık kistlerinde en önemli nokta, her kisti ameliyat etmek değil; hangi kistin takip edilebileceğini ve hangi kitlenin ileri değerlendirme veya cerrahi gerektirdiğini doğru belirlemektir.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın İzmir Karşıyaka–Mavişehir'deki kliniğinde yumurtalık kitleleri transvajinal ultrasonografi ile morfolojik olarak değerlendirilerek basit kist, fonksiyonel kist, hemorajik kist, endometrioma, dermoid kist ve şüpheli adneksiyal kitle ayrımı yapılır.

Cerrahi gereken ve iyi huylu olduğu düşünülen uygun kistlerde laparoskopik, yumurtalık koruyucu cerrahi değerlendirilebilir.

Ultrasonografide kanser açısından şüpheli bulgular bulunan hastalarda ise değerlendirme jinekolojik onkoloji bakış açısıyla yapılarak ilk ameliyatın doğru kapsamda planlanması özellikle önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık kisti kanser midir?

Hayır. Yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak ultrasonografik özellikleri şüpheli olan kitlelerde ileri değerlendirme gerekir.

Yumurtalık kisti kendiliğinden geçer mi?

Fonksiyonel ve bazı hemorajik kistler zaman içerisinde kendiliğinden kaybolabilir.

Yumurtalık kisti kaç cm olunca ameliyat edilir?

Tek başına kesin bir santimetre sınırı yoktur. Yaş, menopoz durumu, kistin görünümü, büyüklüğü ve şikâyetler birlikte değerlendirilir.

CA-125 yüksekliği yumurtalık kanseri anlamına gelir mi?

Hayır. CA-125 birçok iyi huylu durumda da yükselebilir ve tek başına kanser tanısı koydurmaz.

Yumurtalık kisti ağrı yapar mı?

Evet. Özellikle büyük, kanayan, yırtılan veya torsiyona uğrayan kistler ağrıya neden olabilir.

Yumurtalık kisti ameliyatında yumurtalık alınır mı?

Her zaman değil. Özellikle iyi huylu kistlerde ve üreme çağındaki kadınlarda mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması amaçlanır.

Yumurtalık kisti ameliyatı kapalı yapılabilir mi?

Uygun iyi huylu yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü laparoskopik yöntemle ameliyat edilebilir.