Doğum Kontrol Hapları Nasıl Kullanılır? Faydaları, Yan Etkileri ve Kimler Kullanmamalı?

Doğum kontrol hapları, gebelikten korunmak amacıyla en sık kullanılan hormonal yöntemlerden biridir. Ancak “doğum kontrol hapı” tek bir ilaç anlamına gelmez. Farklı hormon içerikleri, farklı dozlar ve farklı kullanım şemaları bulunmaktadır.

Gönderdiğin kaynakta bu bölümde özellikle kombine hormonal kontraseptifler ele alınmaktadır. Bunlar bir östrojen ve bir progestini birlikte içerir. Kombine hormonal kontrasepsiyon yalnızca hap şeklinde değil; transdermal bant ve vajinal halka şeklinde de uygulanabilir.

Doğru yöntem seçiminde yalnızca gebelikten korunma başarısı değil; kadının yaşı, sigara kullanımı, migren öyküsü, tansiyonu, pıhtılaşma riski, kullandığı diğer ilaçlar ve eşlik eden hastalıkları da değerlendirilmelidir.

Kombine Doğum Kontrol Hapı Nedir?

Kombine oral kontraseptifler, bir östrojen ile bir progestinin birlikte bulunduğu doğum kontrol haplarıdır.

Kaynakta östrojen bileşeni olarak en sık etinil estradiol içeren preparatlar anlatılmaktadır. Progestin bileşeni ise preparata göre değişebilir.

Noretindron asetat, desogestrel, drospirenon, levonorgestrel ve norgestimat gibi farklı progestinler kullanılabilir.

Bu farklılıklar önemlidir; çünkü bütün doğum kontrol haplarının hormonal özellikleri ve olası yan etkileri tamamen aynı değildir.

Doğum Kontrol Hapları Nasıl Korur?

Kombine hormonal kontraseptiflerin temel etki mekanizması ovulasyonun baskılanmasıdır.

Östrojen ve progestin hipotalamus-hipofiz-over aksını etkileyerek gonadotropin salınımını baskılar.

Özellikle progestin, LH yükselmesini baskılayarak ovulasyonu önler.

Ancak gebelikten koruyucu etki bununla sınırlı değildir.

Progestin aynı zamanda servikal mukusu kalınlaştırarak spermlerin geçişini zorlaştırır.

Endometriumda oluşturduğu değişiklikler de kontraseptif etkiye katkıda bulunur.

Doğum Kontrol Hapları Ne Kadar Etkilidir?

Doğru kullanıldığında kombine doğum kontrol hapları oldukça etkili yöntemlerdir.

Ancak hapların etkinliği günlük kullanıma bağlıdır.

Daha önce gönderdiğin kontrasepsiyon tablosunda kombine haplarda mükemmel kullanım sırasında ilk yıldaki gebelik oranı yaklaşık %0,3, tipik kullanımda ise yaklaşık %7 olarak verilmiştir.

Aradaki farkın önemli nedenlerinden biri hapların unutulması veya kullanım şemasına uyulmamasıdır.

Bu nedenle her gün ilaç kullanmayı sık unutan kadınlarda spiral veya implant gibi kullanıcıdan daha bağımsız yöntemler de değerlendirilebilir.

Doğum Kontrol Hapları Nasıl Kullanılır?

Kombine oral kontraseptiflerin farklı paket ve kullanım şemaları bulunmaktadır.

Klasik paketlerde aktif hormon içeren tabletleri hormon içermeyen veya ara verilen günler takip eder.

Kaynakta 21/7, 24/4 ve 26/2 gibi farklı rejimler anlatılmaktadır.

Bazı paketlerde 21 aktif hapın ardından 7 günlük hormonsuz dönem bulunurken, bazı preparatlarda hormonsuz dönem daha kısadır.

Hormonsuz dönemde görülen kanama fizyolojik bir adet kanamasından ziyade çekilme kanamasıdır.

Doğum Kontrol Hapına Ne Zaman Başlanır?

Kaynakta farklı başlangıç yöntemleri bulunmaktadır.

Bunlardan biri quick start, yani hızlı başlangıç yöntemidir.

Gebelik makul ölçüde dışlanabiliyorsa hap uygun zamanda başlanabilir. Ancak siklusun ilerleyen döneminde başlanıyorsa kontraseptif etkinlik hemen oluşmayabileceğinden başlangıçta ek korunma gerekebilir.

Kaynak, siklusun ilk 5 günü dışında başlanan kombine hormonal kontrasepsiyonda ilk 7 gün ek korunma yöntemi kullanılmasını önermektedir.

Doğum Kontrol Hapı Her Gün Aynı Saatte mi İçilmeli?

Düzenli kullanım hem yöntemin etkinliğini artırır hem de hap unutma olasılığını azaltır.

Bu nedenle hapın günlük yaşam içerisinde hatırlanması kolay olan sabit bir zamanda kullanılması yararlıdır.

Kaynakta özellikle her gün düzenli kullanımın teşvik edilmesi önerilmektedir.

Doğum Kontrol Hapı Unutulursa Ne Yapılır?

Burada kaç hapın unutulduğu önemlidir.

Kaynakta tek bir hap unutulduğunda, unutulan hapın hatırlanır hatırlanmaz alınması ve sonraki hapların normal zamanında devam ettirilmesi önerilmektedir.

Bu durumda aynı gün iki hap alınması gerekebilir.

Birden fazla hapın unutulması ise gebelik riskini daha fazla artırabilir.

Özellikle art arda iki veya daha fazla aktif hap unutulduğunda, en son unutulan hapın alınması, diğer unutulmuş hapların atlanması ve pakete devam edilmesi gerekir.

Bu durumda 7 gün boyunca kondom gibi ek korunma yöntemi kullanılması önerilir.

Unutulan hapların paketin hangi döneminde olduğu da yaklaşımı etkileyebilir.

Hap Unutulduğunda Ertesi Gün Hapı Gerekir mi?

Her unutulan hapta acil kontrasepsiyon gerekmez.

Ancak birden fazla aktif hapın unutulması, özellikle paketin başlangıcında unutulması ve bu dönemde korunmasız cinsel ilişki olması gebelik riskini artırabilir.

Bu durumda acil kontrasepsiyon gereksinimi ayrıca değerlendirilmelidir.

Doğum Kontrol Haplarının Faydaları Nelerdir?

Kombine hormonal kontraseptiflerin gebelikten korunma dışında da çeşitli yararları bulunabilir.

Gönderdiğin kaynakta bunlar arasında aknenin düzelmesi, kemik mineral yoğunluğunda artış, demir eksikliğinin önlenmesine katkı, endometriozis semptomlarında azalma ve adet kan kaybının azalması yer almaktadır.

Ayrıca adet sancılarının azalmasına yardımcı olabilir.

Kaynakta premenstrüel disforik bozukluk belirtilerinin azaltılması da bazı preparatlar için yararlar arasında yer almaktadır.

Doğum Kontrol Hapları Adet Kanamasını Azaltır mı?

Evet.

Kombine hormonal kontraseptifler endometrium üzerindeki etkileri nedeniyle adet kanamasının miktarını azaltabilir.

Bu özellik özellikle yoğun adet kanaması yaşayan bazı kadınlarda avantaj sağlayabilir.

Kaynak ayrıca kombine hap kullanımının demir eksikliği anemisini azaltabilecek etkilerinden söz etmektedir.

Doğum Kontrol Hapları Adet Ağrısını Azaltır mı?

Evet.

Kaynakta kombine oral kontraseptiflerin faydaları arasında dismenorenin azalması bulunmaktadır.

Ovulasyonun baskılanması ve endometrium üzerindeki etkileri adet ağrılarının azalmasına katkıda bulunabilir.

Doğum Kontrol Hapları Akneye İyi Gelir mi?

Bazı kombine hormonal kontraseptifler akne üzerinde olumlu etki gösterebilir.

Kaynakta kombine oral kontraseptif kullanımının faydalarından biri aknenin düzelmesi olarak belirtilmiştir.

Ancak farklı preparatların progestin özellikleri birbirinden farklı olduğundan, yalnızca “doğum kontrol hapı” şeklinde genel bir seçim yapılmamalıdır.

Doğum Kontrol Hapları Endometrioziste Kullanılır mı?

Kombine hormonal kontraseptifler endometriozisle ilişkili semptomların azaltılmasında kullanılabilir.

Kaynakta endometriozis semptomlarının azaltılması kombine hapların kontrasepsiyon dışındaki yararlarından biri olarak yer almaktadır.

Bu nedenle gebelikten korunmak isteyen ve aynı zamanda endometriozis ilişkili yakınmaları bulunan bazı kadınlarda iki amaç birlikte değerlendirilebilir.

Doğum Kontrol Hapları Kanser Riskini Etkiler mi?

Kaynakta kombine oral kontraseptif kullanımının endometrium ve over kanseri riskinde azalma ile ilişkili olduğu belirtilmektedir.

Ayrıca kolorektal kanser riskinde azalma da bildirilen faydalar arasındadır.

Buna karşılık meme ve serviks kanseriyle ilişkiler daha karmaşıktır ve kullanım süresi, mevcut hastalık ve bireysel risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle hormonal kontrasepsiyon seçimi yalnızca kanser riskine ilişkin tek bir veriye dayanarak yapılmamalıdır.

Kimler Kombine Doğum Kontrol Hapı Kullanmamalı?

Bu bölüm doğum kontrol hapı seçiminde en önemli noktalardan biridir.

Gönderdiğin kaynakta kombine oral kontraseptif kullanımının uygun olmadığı veya ciddi şekilde değerlendirilmesi gereken durumlar açık şekilde belirtilmektedir.

Bunlar arasında gebelik, kontrolsüz hipertansiyon, 35 yaşından büyük kadınlarda sigara kullanımı, diyabetik vasküler hastalık, serebrovasküler veya koroner arter hastalığı, fokal nörolojik bulgularla seyreden migren, trombofili, derin ven trombozu veya tromboemboli öyküsü, önemli karaciğer hastalıkları, meme kanseri ve açıklanamayan anormal genital kanama bulunmaktadır.

35 Yaşından Sonra Sigara İçen Kadınlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Bu önemli bir güvenlik konusudur.

Kombine hormonal kontraseptifler östrojen içerdiği için trombotik ve kardiyovasküler risk değerlendirilmelidir.

Kaynakta 35 yaşından büyük ve sigara kullanan kadınlar kombine oral kontraseptif kullanımının kontrendike olduğu gruplar arasında yer almaktadır.

Sigara miktarı ve diğer kardiyovasküler risk faktörleri de değerlendirmede önem taşır.

Bu nedenle özellikle 35 yaşından sonra sigara kullanan bir kadında doğum kontrol hapının kendi kendine başlanması uygun değildir.

Migreni Olanlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Migrenin tipi önemlidir.

Gönderdiğin kaynakta fokal nörolojik bulgularla seyreden migren, yani aura ile ilişkili migren, kombine hormonal kontraseptifler açısından önemli bir kontrendikasyon olarak yer almaktadır.

Kaynak ayrıca migreni bulunan kadınlarda inme riskinin değerlendirilmesine dikkat çekmektedir.

Dolayısıyla “migrenim var, doğum kontrol hapı kullanabilir miyim?” sorusunun cevabı migrenin özellikleri bilinmeden verilmemelidir.

Doğum Kontrol Hapı Pıhtı Atmasına Neden Olur mu?

Östrojen içeren kombine hormonal kontraseptifler venöz tromboemboli riskini artırabilir.

Ancak risk bütün kadınlarda aynı değildir.

Daha önce derin ven trombozu veya pulmoner emboli geçirmiş olmak, kalıtsal trombofili ve diğer tromboembolik risk faktörleri yöntem seçimini önemli ölçüde etkiler.

Kaynak ayrıca venöz tromboemboli riskinin kullanılan progestin tipine göre de farklılık gösterebileceğini tartışmaktadır.

Bu nedenle kişisel ve ailevi pıhtılaşma öyküsü kontrasepsiyon danışmanlığında önemlidir.

Hipertansiyonu Olan Kadınlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Kan basıncı değerlendirilmeden kombine hormonal kontraseptif başlanmaması önemlidir.

Kaynakta kontrolsüz hipertansiyon kontrendikasyonlar arasında yer almaktadır.

Hipertansiyonun şiddeti, kontrol altında olup olmadığı ve eşlik eden diğer kardiyovasküler risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.

Diyabeti Olan Kadınlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Diyabet tek başına her durumda kombine hormonal kontrasepsiyonu dışlamaz.

Ancak kaynakta özellikle vasküler komplikasyonları bulunan diyabetik kadınlarda riskin arttığı vurgulanmaktadır.

Diyabetin süresi ve damar, böbrek, göz veya sinir sistemi komplikasyonlarının bulunması yöntem seçimini değiştirebilir.

Karaciğer Hastalığı Olanlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Östrojen ve progestinlerin karaciğer üzerinde etkileri bulunmaktadır.

Kaynakta aktif hepatit, ciddi siroz ve bazı karaciğer tümörleri gibi durumlarda kombine hormonal kontrasepsiyon kullanımının uygun olmayabileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle önemli karaciğer hastalığı bulunan kadınlarda alternatif kontraseptif yöntemler değerlendirilmelidir.

Meme Kanseri Olan Kadınlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Kaynakta bilinen veya şüpheli meme kanseri kombine hormonal kontraseptifler açısından kontrendikasyonlar arasında bulunmaktadır.

Meme kanseri öyküsü bulunan kadınlarda kontrasepsiyon seçimi kanserin özellikleri ve mevcut tedaviler dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir.

Doğum Kontrol Haplarının İlaç Etkileşimleri Var mı?

Evet.

Bazı ilaçlar kombine oral kontraseptiflerin etkinliğini azaltabilir veya hormonal kontraseptifler diğer ilaçların düzeylerini etkileyebilir.

Gönderdiğin kaynakta özellikle bazı antikonvülzan ilaçlar, rifampin, griseofulvin ve St. John's Wort gibi ürünlerin kontraseptif etkinliği azaltabileceği belirtilmektedir.

Kaynakta karbamazepin, fenitoin, barbitüratlar, primidon, okskarbazepin ve topiramat gibi bazı antikonvülzanlar da bu açıdan ele alınmaktadır.

Bu nedenle düzenli ilaç kullanan kadınların kontrasepsiyon başlanmadan önce ilaçlarını belirtmesi önemlidir.

Epilepsi İlacı Kullanan Kadınlar Doğum Kontrol Hapı Kullanabilir mi?

Bazı antiepileptik ilaçlar karaciğer enzimlerini uyararak hormonal kontraseptiflerin etkinliğini azaltabilir.

Aynı zamanda hormonal kontraseptifler de bazı antiepileptik ilaçların düzeylerini etkileyebilir.

Kaynak özellikle lamotrijin ile kombine hormonal kontraseptifler arasındaki etkileşime dikkat çekmektedir.

Bu nedenle epilepsi tedavisi alan kadınlarda doğum kontrol yöntemi nörolojik tedaviyle birlikte değerlendirilmelidir.

Doğum Kontrol Bandı Nedir?

Kombine hormonal kontrasepsiyon yalnızca tablet şeklinde kullanılmaz.

Transdermal kontraseptif bant, östrojen ve progestinin deri yoluyla verilmesini sağlar.

Bant belirli aralıklarla değiştirilir ve günlük hap kullanma gereksinimini ortadan kaldırabilir.

Ancak östrojen içerdiği için kombine oral kontraseptiflerle benzer tıbbi kontrendikasyonların değerlendirilmesi gerekir.

Vajinal Halka Nedir?

Vajinal halka da östrojen ve progestin içeren kombine hormonal kontraseptif yöntemlerden biridir.

Esnek halka vajina içerisine yerleştirilir ve hormonları kontrollü şekilde salgılar.

Kaynakta halka genellikle 3 hafta vajinada bırakılıp ardından 1 hafta çıkarılarak kullanılan rejim üzerinden anlatılmaktadır.

Bu yöntemde de günlük hap kullanımına gerek yoktur.

Adet Görmeden Doğum Kontrol Hapı Kullanılabilir mi?

Kombine hormonal kontraseptifler yalnızca klasik aylık çekilme kanaması oluşturacak şekilde kullanılmak zorunda değildir.

Kaynakta extended-cycle, yani uzatılmış siklus ve sürekli kullanım rejimleri de anlatılmaktadır.

Hormonsuz dönemlerin azaltılması veya ortadan kaldırılmasıyla yıldaki çekilme kanaması sayısı azaltılabilir.

Bu yaklaşım bazı kadınlarda adetle ilişkili yakınmaların kontrolünde avantaj sağlayabilir.

İlk dönemlerde düzensiz lekelenme veya ara kanama görülebilir.

İzmir'de Doğum Kontrol Hapı Danışmanlığı

Doğum kontrol hapına başlamadan önce yalnızca “hangi marka daha iyi?” sorusuna cevap aramak yeterli değildir.

Özellikle sigara kullanımı, migren, hipertansiyon, pıhtılaşma öyküsü, diyabet, karaciğer hastalıkları, meme kanseri öyküsü ve kullanılan diğer ilaçlar yöntem seçimini doğrudan değiştirebilir.

Aynı zamanda kadının yoğun veya ağrılı adet, akne ya da endometriozis gibi ek yakınmaları varsa kontraseptif yöntemin bu özellikleri üzerindeki etkileri de değerlendirilebilir.

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın İzmir Karşıyaka–Mavişehir'deki kliniğinde doğum kontrol yöntemleri konusunda kişiye özel kontrasepsiyon danışmanlığı verilmekte; doğum kontrol hapları, spiral ve uzun etkili yöntemler kadının tıbbi özellikleri ve gebelik planına göre değerlendirilmektedir.

Amaç yalnızca etkili bir korunma yöntemi seçmek değil, kadın için güvenli ve sürdürülebilir yöntemi belirlemektir.

WhatsApp ile Randevu

Online Randevu

Sık Sorulan Sorular

Doğum kontrol hapı ne kadar korur?

Gönderdiğin kaynakta mükemmel kullanımda ilk yıldaki gebelik oranı yaklaşık %0,3, tipik kullanımda yaklaşık %7 olarak verilmiştir.

Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı?

Gönderdiğin bölüm, kombine hormonal kontraseptiflerin obez kadınlardaki etkinliği ve farmakokinetiğini tartışmaktadır; ancak her kullanıcıda doğrudan kilo artışı olacağını söylememektedir.

Doğum kontrol hapı unutulursa ne yapılır?

Tek hap unutulduğunda hatırlanır hatırlanmaz alınır ve pakete devam edilir. İki veya daha fazla aktif hap unutulduğunda ek korunma gerekebilir.

Doğum kontrol hapı kullanırken sigara içilir mi?

Özellikle 35 yaşından büyük ve sigara kullanan kadınlarda östrojen içeren kombine hormonal kontraseptifler önemli kardiyovasküler risk nedeniyle uygun olmayabilir.

Migreni olanlar doğum kontrol hapı kullanabilir mi?

Migrenin tipi önemlidir. Özellikle fokal nörolojik bulgular veya aura ile seyreden migrende kombine hormonal kontraseptifler uygun olmayabilir.

Doğum kontrol hapı pıhtı yapar mı?

Kombine hormonal kontraseptifler venöz tromboemboli riskini artırabilir. Kişisel ve ailevi tromboz öyküsü yöntem seçiminde önemlidir.

Doğum kontrol hapı adet ağrısını azaltır mı?

Evet. Kaynakta dismenorenin azalması kombine oral kontraseptiflerin ek faydaları arasında belirtilmiştir.

Doğum kontrol hapı akneye iyi gelir mi?

Bazı kombine oral kontraseptifler aknenin azalmasına yardımcı olabilir.

Doğum kontrol hapı yumurtalık kanseri riskini azaltır mı?

Gönderdiğin kaynakta kombine oral kontraseptif kullanımının over ve endometrium kanseri riskinde azalma ile ilişkili olduğu belirtilmektedir.

Doğum kontrol hapı kullanırken her ay adet görmek gerekir mi?

Hayır. Uzatılmış veya sürekli kullanım rejimleriyle çekilme kanamalarının sıklığı azaltılabilir.