Rektovajinal Fistül Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Rektovajinal fistül (RVF), rektum ile vajen arasında normalde bulunmaması gereken bir bağlantının oluşmasıdır. Bu bağlantı nedeniyle bağırsak içeriği ve gaz vajene geçebilir. Hastalar en sık vajinadan gaz veya dışkı gelmesi şikâyetiyle başvurur.

Rektovajinal fistülün tedavisi her hastada aynı değildir. Fistülün nedeni, vajendeki seviyesi, büyüklüğü, çevre dokuların durumu ve anal sfinkter hasarının bulunup bulunmaması tedavi planını doğrudan etkiler.

Rektovajinal Fistül Neden Olur?

Rektovajinal fistüller doğumsal veya sonradan gelişmiş olabilir. Sonradan gelişen fistüllerin nedenleri arasında özellikle;

• doğum travması,
• geçirilmiş cerrahiler,
• inflamatuvar bağırsak hastalıkları,
• enfeksiyon,
• radyasyon,
• malignite

yer alabilir.

Özellikle obstetrik travmaya bağlı fistüllerde, fistüle anal sfinkter hasarı da eşlik edebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca fistül açıklığının görülmesiyle sınırlı kalmamalıdır.

Rektovajinal Fistül Nasıl Sınıflandırılır?

Fistülün vajendeki anatomik seviyesi cerrahi yaklaşım açısından önemlidir.

Alçak rektovajinal fistüller, vajen girişine yakın, distal posterior vajen duvarında bulunur.

Orta seviyedeki fistüller, posterior vajen duvarının orta bölümünde yer alır.

Yüksek rektovajinal fistüller ise vajenin daha üst kısmında bulunur ve cerrahi yaklaşımı daha farklı olabilir.

Fistülün yalnızca seviyesi değil, basit veya kompleks olması da önemlidir. Yüksek yerleşimli, inflamatuvar hastalık veya radyasyonla ilişkili, tekrarlayan ya da çevre dokuların ciddi şekilde etkilendiği fistüllerin tedavisi daha zor olabilir.

Rektovajinal Fistül Belirtileri Nelerdir?

En karakteristik belirti vajinadan gaz veya dışkı gelmesidir.

Bazı hastalarda vajinadan sürekli veya aralıklı dışkı bulaşı olabilir. Buna;

• vajinal irritasyon,
• tekrarlayan vajinal enfeksiyon,
• kötü kokulu akıntı,
• ağrı,
• rektal veya vajinal kanama

eşlik edebilir.

Belirtilerin özellikleri fistülün nedeni konusunda da ipucu verebilir.

Örneğin obstetrik travma sonrasında dışkı kaçırmanın da bulunması, eşlik eden anal sfinkter hasarını düşündürebilir.

Rektovajinal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?

Çoğu rektovajinal fistül dikkatli bir jinekolojik ve rektovajinal muayene ile görülebilir.

Muayenede posterior vajen duvarı ayrıntılı olarak değerlendirilir. Rektovajinal muayene ile rektum ile vajen arasındaki dokunun kalınlığı ve anal sfinkterlerin durumu hakkında bilgi edinilebilir.

Bazı küçük fistüller muayene sırasında doğrudan görülemeyebilir.

Bu durumda rektuma sıvı verilerek vajenden geçiş olup olmadığı araştırılabilir. Fistülün yerini belirlemek için tampon kullanılarak yapılan boya testlerinden de yararlanılabilir.

Fistül açıklığı görülemiyor veya daha yukarıda bir bağlantıdan şüpheleniliyorsa kontrastlı incelemeler veya BT görüntüleme gerekebilir.

Anal Sfinkter Mutlaka Değerlendirilmelidir

Özellikle doğum travması sonrasında gelişen rektovajinal fistüllerde anal sfinkter bütünlüğünün değerlendirilmesi önemlidir.

Çünkü hastanın sorunu yalnızca rektum ile vajen arasındaki fistül olmayabilir. Doğum sırasında anal sfinkter kaslarında meydana gelen hasar dışkı veya gaz kaçırmaya katkıda bulunabilir.

Bu nedenle cerrahi planlama yapılırken fistülün kapatılması kadar eşlik eden sfinkter hasarının bulunup bulunmadığı da dikkate alınmalıdır.

Rektovajinal Fistül Tedavisi

Tedavi fistülün nedenine, büyüklüğüne, anatomik seviyesine ve çevre dokuların durumuna göre belirlenir.

Yeni gelişmiş bazı küçük fistüllerde hemen ameliyat yapılması uygun olmayabilir.

Özellikle çevre dokularda ödem, inflamasyon veya enfeksiyon bulunuyorsa dokuların iyileşmesi için zaman tanınabilir. Cerrahi uygulanacak dokuların sağlıklı hale gelmesi başarılı bir onarım açısından önemlidir.

Bazı küçük fistüller spontan olarak kapanabilse de kalıcı fistüllerde cerrahi tedavi gerekebilir.

Ameliyat İçin Neden Bazen Beklemek Gerekir?

Rektovajinal fistül tanısı konulduğunda hastanın mümkün olan en kısa zamanda ameliyat edilmesi her zaman en doğru yaklaşım değildir.

Özellikle doğumdan hemen sonra gelişmiş, çevresinde inflamasyon, ödem veya enfeksiyon bulunan fistüllerde erken dönemde yapılan onarımın başarı şansı olumsuz etkilenebilir.

Bu nedenle uygun hastalarda çevre dokuların iyileşmesi ve inflamasyonun azalması beklenerek cerrahinin daha sağlıklı dokular üzerinde yapılması tercih edilebilir.

Rektovajinal Fistül Ameliyatları

Cerrahi yöntem fistülün anatomisine göre seçilir.

Alçak yerleşimli fistüllerde fistülotomi, fistül traktının çıkarılması ve dokuların katlar halinde onarılması

gibi yöntemler uygulanabilir.

Fistüle anal sfinkter hasarı eşlik ediyorsa yalnızca fistülün kapatılması yeterli olmayabilir. Bu durumda sfinkter onarımının da cerrahiye eklenmesi gerekebilir.

Transvajinal ve Transanal Onarım

Orta seviyedeki rektovajinal fistüller vajinal veya transanal yaklaşımla onarılabilir.

Cerrahide amaç fistül bağlantısının ortadan kaldırılması ve rektum ile vajen arasında sağlıklı bir doku bariyerinin yeniden oluşturulmasıdır.

Hangi yaklaşımın kullanılacağı fistülün seviyesi, büyüklüğü, çevre dokuların durumu ve daha önce geçirilmiş onarımlara göre belirlenir.

İleri Düzey Onarım Yöntemleri

Daha kompleks fistüllerde endorektal advancement flap gibi doku kaydırma teknikleri kullanılabilir.

Bazı hastalarda rektum ile vajen arasına iyi kanlanan sağlıklı bir doku getirilmesi gerekebilir. Bu amaçla uygun olgularda farklı doku flepleri kullanılabilir.

Özellikle tekrarlayan veya kompleks fistüllerde cerrahi planlama daha ayrıntılı yapılmalıdır.

İlk Ameliyat Neden Önemlidir?

Rektovajinal fistül cerrahisinde başarı; fistülün nedenine, bulunduğu seviyeye, çevre dokuların kalitesine, enfeksiyon veya inflamasyon varlığına ve daha önce geçirilmiş onarımlara bağlıdır.

Tekrarlayan fistüllerin tedavisi ilk kez ameliyat edilen fistüllerden daha zor olabilir.

Bu nedenle ilk cerrahi girişimin doğru zamanda, uygun cerrahi yöntemle ve sağlıklı dokular üzerinde yapılması önemlidir.

Martius Flebi ile Rektovajinal Fistül Onarımı

Bazı rektovajinal fistüllerde yalnızca fistül açıklığının kapatılması yeterli olmayabilir. Özellikle tekrarlayan fistüllerde, çevre dokuların zayıf veya skarlı olduğu durumlarda ve önceki onarımların başarısız olduğu hastalarda, rektum ile vajen arasına sağlıklı ve iyi kanlanan bir dokunun yerleştirilmesi gerekebilir.

Martius flebi, bu amaçla kullanılan rekonstrüktif cerrahi yöntemlerden biridir. Labium majus bölgesinden hazırlanan, kanlanması korunmuş yağ dokusu flebi fistül onarım bölgesine taşınarak rektum ile vajen arasına canlı bir doku tabakası yerleştirilir.

Bu yaklaşımın amacı yalnızca fistül hattını kapatmak değil; onarılan rektal ve vajinal dokuları birbirinden ayırmak, onarım bölgesine iyi kanlanan doku desteği sağlamak ve iyileşme için daha uygun bir ortam oluşturmaktır.

Martius Flebi Hangi Hastalarda Kullanılabilir?

Martius flebi her rektovajinal fistülde gerekli değildir. Fistülün yeri ve büyüklüğü, dokuların kalitesi, önceki ameliyatlar ve onarım hattındaki gerginlik değerlendirilerek karar verilir.

Özellikle kompleks veya tekrarlayan rektovajinal fistüllerde ve lokal dokuların güvenilir bir onarım için yetersiz olduğu durumlarda Martius flebi cerrahi seçeneklerden biri olabilir.

ESGO 2026'da Sunulan Laparoskopik Kolovajinal Fistül Cerrahisi

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın endometrium kanseri nedeniyle brakiterapi sonrasında gelişen kolovajinal fistülün laparoskopik cerrahi tedavisini konu alan çalışması, International Journal of Gynecological Cancer'da yayımlanmış ve ESGO 2026 Kongresi'nde #838 numaralı çalışma olarak sunulmuştur. OpenAlex

Bu olguda kompleks pelvik fistül laparoskopik olarak yönetilmiş ve cerrahi onarım sonrasında onarım bölgesine iyi kanlanan omental doku getirilerek omental flep interpozisyonu uygulanmıştır. Bu yaklaşım, özellikle daha önce radyoterapi uygulanmış ve doku kalitesinin bozulduğu kompleks fistüllerde ileri pelvik cerrahi ve rekonstrüktif tekniklerin önemini göstermektedir.

Erkilinc S, Cakir I, Ozturk AB, Ozcan S.

Laparoscopic management of colovaginal fistula after brachytherapy for endometrial carcinoma.

International Journal of Gynecological Cancer. 2026;36(2):103467.

DOI: 10.1016/j.ijgc.2025.103467. OpenAlex

Makaleyi görüntüle – DOI / International Journal of Gynecological Cancer

ESGO 2026 programında sunumu görüntüle (#838)

Bu çalışma, Prof. Dr. Selçuk Erkılınç'ın fistül cerrahisindeki deneyiminin yalnızca standart rektovajinal fistül onarımlarıyla sınırlı olmadığını; radyoterapi sonrası gelişen kompleks pelvik fistüllerin laparoskopik cerrahisi ve omental flep gibi vaskülarize doku interpozisyon tekniklerini de kapsadığını göstermektedir.